Het geweten, de brede en de smalle moraal - Paul Van Bortel, Leonie le Sage en Antoine Mooij

Felix & Sofie: dinsdag 8 maart 2005

Over tasjesdieven, het geweld van laatste woorden en het geweten. Over de vraag of er volgens Henri Bergson alleen maar vooruitgang mogelijk is, over de strijd tussen een smalle en een brede moraal in de gezondheidsethiek en over de vraag wanneer we mensen iets kunnen toerekenen. Een avond met veel moraal en weinig moralisme.

Let op: Felix & Sofie zijn verhuisd.
Vanaf 11 januari 2005 vindt het filosofische café plaats in De Twentsche Club in Amsterdam aan de Gravenstraat 10. Dat is achter de Nieuwe Kerk op de Dam. Iedere tweede dinsdag van de maand.

19.00 - De Twentsche Club gaat open

Gelegenheid om lekker vooraf een cappuccino te drinken.

20.00 - Het vermoeiende gezonde verstand

Column door Rosalie de Wildt over Henri Bergson.

20.15 - De brede en de smalle moraal in de gezondheidsethiek - Interview met Paul van Bortel

In de marge van de gezondheidsethiek wordt volgens Paul Van Bortel een familieruzie uitgevochten. Een 'smalle', procedurele moraal staat tegenvoer een 'brede', inhoudelijke moraal. Het conflict gaat over het gelijk van universaliteit en particulariteit, rationaliteit en praktische wijsheid, techniek en hermeneutiek, pragmatiek en filosofisch inzicht, rechten- en deugdenethiek, individu en gemeenschap.In zijn boek Het geweld van laatste woorden bschrijft Van Bortel beide posities aan de hand van het debat tussen Theo van Willigenburg en Paul van Tongeren.
Wie vandaag gezondheidsethiek heeft te maken, kiest volgens Van Bortel onvermijdelijk positie in dit debat. Zelf neemt hij echter een standpunt in dat zich aan de genoemde tegenstellingen onttrekt. Je kunt namelijk ook stellen dat beide posities elkaar aanvullen en uiteindelijk vanuit dezelfde grond opereren. Wat beide typeert is hun behandeling van het politieke en van de pluraliteit (Arendt). Beide standpunten veronachtzamen de waarde en functie van de publieke sfeer en negeren het geweld van laatste woorden dat in hun onderlinge discussie reeds werkzaam is. Deze laatste woorden (Rorty) wijzen niet alleen op het verbale geweld waarmee discussies worden gevoerd of afgebroken, zij verbergen en beschermen ook een onhoorbare stilte, een ontoegankelijke 'doofheid' die elk van ons bewoont en singulariseert (Lacan). Zij stelt ons in staat iets (moreel) te waarderen, maar stelt er ook grenzen aan. Het gaat om de verhouding tussen filosofie, techniek, ethiek en politiek.
Paulus Van Bortel doceert wijsgerige antropologie en ethiek aan de Lessius Hogeschool en aan de Universiteit Antwerpen. Hij is bovendien als ethicus werkzaam in de gezondheidszorg. Zijn boek Het geweld van laatste woorden. Filosofie in de marge van de gezondheidsethiek (Amsterdam 2004) verscheen bij uitgeverij SUN.
Interview: Tiers Bakker

21.00 - Pauze

21.15 - Socrateswisselbeker: de shortlist

Ook dit jaar zal op de Nacht van de Filosofie - zaterdag 9 april 2005 - de Socrateswisselbeker uitgereikt worden aan de auteur van het meest prikkelende filosofieboek van het afgelopen jaar. De longlist met 20 boeken wordt nu uitgedund tot een shortlist van 5 titels. Frank en Maarten Meester, die goede en slechte boeken feilloos kunnen onderscheiden, zullen eerst hun deskundige keuze maken. En daarna zullen de juryleden Frans Jacobs en Daan Roovers vertellen welke vijf boeken echt een kans maken op de Socrateswisselbeker.

21.30 - Het geweten - debat tussen Leonie le Sage en Antoine Mooij

Ismaïl is een jongen van 15 jaar. Hij wordt verdacht van het beroven van bejaarden. Het is niet de eerste keer dat hij daarvoor is gearresteerd. Wanneer hij over zijn delicten spreekt, dan maakt hij niet de indruk betrokken te zijn bij de slachtoffers. Zonder gevoelens van schaamte of schuld kijkt hij op zijn gedrag terug. De media berichten regelmatig over jongeren zoals Ismaïl. Ook in de politiek wordt veel aandacht besteed aan het zogenaamde ‘verval van normen en waarden’ dat zich met name onder jeugdige delinquenten zou voltrekken. Psychologen en pedagogen belast met het uitvoeren van persoonlijkheidsonderzoeken bij jeugdige verdachten spreken in zulke gevallen over een ‘gebrekkig ontwikkeld geweten’. Maar wat wordt er nu precies bedoeld met het geweten en hoe verhoudt het zich tot de problematiek van de (on)toerekeningsvatbaarheid van actoren? Wat vertelt onze omgang met deze problematiek over ons mensbeeld en de samenleving? Is dit überhaupt een onderwerp waar filosofen zich mee moeten inlaten? Leonie le Sage en Antoine Mooij (Toerekeningsvatbaarheid. Over de vrije wil) dachten alvast van wel, en schreven er ongeveer gelijktijdig een boek over.
Leonie le Sage studeerde filosofie en promoveerde als doctor in de pedagogiek, zij is nu werkzaam op de afdeling theoretische pedagogiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Haar studie De gebrekkige gewetensontwikkeling in het jeugdstrafrecht. Implicaties voor de toerekenbaarheid en behandeling (Amsterdam 2004) verscheen bij uitgeverij SWP.
Antoine Mooij is filosoof, hoogleraar psychiatrie te Utrecht, bijzonder hoogleraar te Groningen en forensisch psychiatrisch adviseur van het Pieter Baan Centrum. Zijn verhandeling over Toerekeningsvatbaarheid. Over handelingsvrijheid (Amsterdam 2004) verscheen bij Boom.
Gespreksleiding: Stijn Sieckelinck

22.15 - Het einde

Maar niet heus, want de Twentsche Club blijft nog tot 1.00 uur open. Alle tijd om bij een biertje of een glas wijn gewetensvol verder de discussiëren.

547 / Laatst gewijzigd: 6-mrt-2005

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand.

8 maart 2005
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

De Twentsche Club (achter de Nieuwe Kerk bij de Dam)
Gravenstraat 10
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich. Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door donateurs en de VU Boekhandel.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Karim Benammar: Overvloed


Pierre Hadot: Filosofie als een manier van leven


Ton Vink: De eenheid van denken en doen