Romantiek & Het Kwaad - met Maarten Doorman, Petruschka Schaafsma en Jacco Verburgt

Felix & Sofie: dinsdag 14 december 2004

Een avond over Verlichting en Romantiek, over de rede en de onredelijke hang naar het kwaad, over gevoel en verbeelding. Aan het eind van zijn leven kwam Immanuel Kant, de hekkesluiter van de Verlichting, tot de conclusie dat de mens een radicale hang naar het kwaad heeft. Hoe machtig waren de redelijke idealen van de Verlichting? Wordt onze mentale orde niet veeleer gekenmerkt door de dynamische paradoxen van de Romantiek?

Let op: Felix & Sofie gaan verhuizen.
Vanaf 11 januari 2005 vindt het filosofische café plaats in De Twentsche Club in Amsterdam aan de Gravenstraat 10. Dat is achter de Nieuwe Kerk op de Dam. Iedere tweede dinsdag van de maand.

19.45 - Boyd Small & Lightnin' Bug '68

Blues

20.00 - Veelbetekenende Tijden

Column door Jannah Loontjens.

20.15 - Maarten Doorman over de romantische orde

Van de Romantiek komen we niet gauw meer af, betoogt Maarten Doorman in De Romantische orde. Nog steeds wordt onze mentale orde door de Romantiek bepaald. In de alledaagse ervaring is het romantische perspectief zelfs zo vanzelfsprekend dat het door de filosofie en in de geesteswetenschappen vaak nauwelijks wordt opgemerkt. De Romantiek bracht een enorme revolutie teweeg in het bewustzijn van het Westen.
Nog steeds is authenticiteit en oorspronkelijkheid het grote levensideaal. Mensen verlangen ernaar zichzelf te zijn. Ze zoeken de roes en het buitengewone. Maar juist daarin vervallen ze vaak ook in de meest platte clichés. Het streven naar authenticiteit ontaardt soms in kunstmatigheid. De romantische verbeelding kan op een ontluisterende wijze getrivialiseerd worden.
Ondertussen schuilt de kracht van de romantische orde schuilt in haar dynamiek. De Romantiek bestaat uit tegenstellingen die onze ervaring beheersen: het zelf en de ander, gevoel en verstand, positief en negatief, donker en licht, geest en materie, objectief en subjectief, echt en onecht, wetenschap en kunst.
Was de Romantiek cultuurhistorisch veel beslissender dan de voorafgaande Verlichting? Was de rijke verbeelding van de Romantiek ook filosofisch veel belangrijker dan de naakte rede van de Verlichting? En hoe juist is het dat we nog steeds in een door de Romantiek bepaalde orde leven? Vat Maarten Doorman de romantische orde niet zo breed op dat schier alles er onder valt?
Maarten Doorman (1957) is filosoof en dichter. Hij is verbonden aan de Universiteit van Maastricht en bijzonder hoogleraar kritiek van kunst en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Hij maakte furore met Steeds mooier - Over vooruitgang in de kunst (1994). Dit jaar publiceerde hij De Romantische orde (Amsterdam, Bert Bakker, 2004).
Interview: Daan Roovers

21.00 - Pauze

21.15 - Immanuel Kant over het radicale kwaad - debat tussen Petruschka Schaafsma en Jacco Verburgt

Is het kwaad iets dat ons overkomt en waar we verder niets aan kunnen doen? Of hangt het kwaad rechtstreeks samen met onze menselijke vrijheid?
Nadat Immanuel Kant zijn grote kritieken geschreven had, nam hij het probleem van het kwaad nader onder de loep in zijn boek De religie binnen de grenzen van de zuivere rede (1793), dat zojuist in Nederlandse vertaling (Amsterdam, Boom, 2004) verscheen. Kant had altijd veel nadruk gelegd op het redelijk vermogen van de mens om de morele wet te kennen. Maar nu kwam hij toch tot de conclusie dat de menselijke morele natuur radicaal geperverteerd is. De mens heeft aanleg tot het goede, maar tegelijk heeft hij ook een sterke hang naar het kwade.
Hoe moet je Kants idee van het radicale menselijke kwaad precies duiden en wat is de actuele betekenis ervan? Daarover gaan Petruschka Schaafsma en Jacco Verburgt met elkaar in gesprek. Wat moeten we ervan denken dat Kant het kwaad vooral onder een ethisch gezichtspunt ziet en niet als iets tragisch? Kunnen we met Kant meegaan als hij de nadruk legt op de verantwoordelijkheid van de individuele mens voor het kwaad?
Zijn er lijnen te trekken naar het omgang met het kwaad in onze tijd? Is het kwaad iets dat vooral van buiten komt en ons bijvoorbeeld door een "as van het kwaad" aangedaan wordt? Of zegt het kwaad van bijvoorbeeld extremisch geweld en terrorisme iets over onze eigen samenleving en onze eigen verantwoordelijkheid? Hoeveel ruimte laat Kants opvatting van het kwaad nog voor een tragisch levensbesef?
Petruschka Schaafsma is als godsdienstfilosoof verbonden aan de Universiteit Leiden. Zij werkt aan een proefschrift over de opvattingen over het kwaad van Paul Ricoeur, Immanuel Kant, Karl Jaspers en Karl Barth.
Jacco Verburgt is als godsdienstfilosoof verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkt aan een proefschrift over Karl Barth en de filosofie.
Gespreksleiding: Tiers Bakker

22.15 - Het Einde

Bier, wijn, romantische gesprekken zonder een enkel kwaad woord.

532 / Laatst gewijzigd: 15-dec-2004

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand.

14 december 2004
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis, Shaffyzaal
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. Felix Meritis.Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs en de VU Boekhandel.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Hannah Arendt: Over revolutie


Hannah Arendt: Over geweld


Taylor Carman & Mark Hansen: The Cambridge Companion to Merleau-Ponty


Philip Catton & Graham Macdonald: Karl Popper, Critical Appraisals


Philip Clayton & Jeffrey Schloss (eds.): Evolution and Ethics


Joseph Margolis: Moral Philosophy after 9/11


Mary Midgley: The Myths We Live By


Martha Nussbaum: Oplevingen van het denken


Henk Procee: Immanuel Kant en het volle leven


Robert C. Solomon: In Defense of Sentimentality


Frits Staal: Drie bergen en zeven rivieren


René van Woudenberg, Mariëtte Willemsen & Govert Buijs (red.): Het nut van filosofie