Kosmologie - met Martinus Veltman, Marga Jager en Rienk Vermij

Felix & Sofie: dinsdag 8 juni 2004

De slotavond van het vijfde seizoen van Felix & Sofie gaat onze wereld en wij: kosmologie. Als we weten hoe het heelal of de wereld in elkaar zitten, wat weten we dan? Levert kennis van de wereld ook filosofische kennis op? Onze wereld blijkt er steeds weer anders uit te zien. Heeft elk tijdvak heeft zijn eigen kosmologie? Keren we terug naar de kosmologie van de Oudheid? Met Nobelprijswinnaar Martinus Veltman, Marga Jager en Rienk Vermij.

19.45 - De Filosofenfanfare

Muziek - Frank Meester, Simone van der Burg, Coen Simon

20.00 - Désanne raakt een gevoelige snaar

Column door Désanne van Brederode

20.15 - De kosmos in de Oudheid - Marga Jager

In de oudheid geloofde men in de harmonie der sferen. Pythagoras dacht dat de hemellichamen door de ruimte zoefden en daarbij een hemelse muziek voorbrachten. De verhouding van de stralen van de hemelse banen zouden dezelfde verhouding tonen als die van het octaaf. Aristoteles maakte een scherp onderscheid tussen de aardse sferen in het ondermaanse en de hemelse sferen in het bovenmaanse. De aarde stond bij hem wel in het midden, maar haar positie was tevens laag. Hoe hoger men komt, hoe dichter men de volmaaktheid en dus de godheid nadert. God, de eerste beweger, fungeerde volgens Aristotels als doeloorzaak. Deze zienswijze maakte het dus tevens mogelijk om de kosmos wetenschappelijk op natuurlijke wijze vanuit zichzelf te verklaren.
Marga Jager doceerde antieke wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is voorzitter van de Vereniging voor Wijsbegeerte te 's-Gravenhage.
Interview: Tiers Bakker

21.00 - Pauze

20.40 - De kosmos in de Nieuwe Tijd - Rienk Vermij

In de Nieuwe Tijd maakte een geocentrisch wereldbeeld plaats voor een heliocentrisch wereldbeeld. Maar hoe belangrijk was de Copernicaanse Revolutie? Rienk Vermij vraagt zich af of we hier wel met een paradigmawisseling in de zin van de beroemde theorie van Thomas Kuhn te maken hebben. Copernicus loste niet echt de problemen op waarmee de astronomen kampten. In het midden van de zeventiende eeuw deed zich echter wel een belangrijke wisseling in wereldbeeld voor. De eerste grote wijziging kwam door de filosofie van René Descartes, even later gevolgd door de tweede, kleinere revolutie met de ideeën van Isaac Newton. Maar waar ging het precies om in de Wetenschappelijke Revolutie? Hoe veranderde het wereldbeeld?
Rienk Vermij doceert geschiedenis van de natuurwetenschappen aan de Universiteit Twente. Hij publiceerde onder meer het standaardwerk The Calvinist Copernicans. The Reception of the New Astronomy in the Dutch Republic,1575-1750 (Amsterdam 2002). Recent verscheen de tweede druk van het populaire De wetenschappelijke revolutie (Amsterdam 1999, 2004)
Interview: Jan Dirk Snel

21.15 - Goede boeken, slechte boeken

Frank en Maarten Meester behandelen recent verschenen boeken.

21.30 De gevoelige snaar van de kosmologie - Martinus Veltman

Keert de moderne fysica terug naar Pythagoras? De snaartheorie is terug in de deeltjesfysica en in de astronomie is weer geluid te horen. Uit de disharmonie van de Big Bang zouden de als snaren bewegende deeltjes voort zijn gekomen. Een achteruitgang meent Martinus Veltman. Op grond van empirisch onderzoek kiest hij voor het zogenaamde Standaardmodel. Waarom eigenlijk? Met welke ideeën is Veltman grootgebracht en hoe kijkt hij nu tegen de natuur aan? Is zijn beeld veranderd? En wat vindt hij van filosofen die allerlei conclusies trekken uit de moderne fysica?
Martinus Veltman was hoogleraar natuurkunde aan achtereenvolgens de Universiteit Utrecht en de University of Michigan. In 1999 werd hem de Nobelprijs voor natuurkunde toegekend. Recent publiceerde hij het toegankelijke Feiten en mysteries in de deeltjesfysica (Amsterdam, Natuurwetenschap en techniek, 2003)
Interview: Erno Eskens

22.15 - Het Einde
Bier, wijn, goede gesprekken, want de bezoeker begrijpt er vast niets meer van.

500 / Laatst gewijzigd: 8-jun-2004

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand.

8 juni 2004
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis, Shaffyzaal
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. de Faculteit Wijsbegeerte van de VU, de afdeling Filosofie van de UvA, Filosofie Magazine en Felix Meritis.Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel en het Prins Bernhard Cultuurfonds.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Bram Bos: Een kwestie van beheersing


Terence Cuneo & René van Woudenberg: The Cambridge Companion to Thomas Reid


Loes Derksen & Mariëtte Willemsen (red.): Wat maakt gelukkig


Desiderius Erasmus: Lof en blaam


Martin Heidegger & Bernhard Welte: Briefe und Begegnungen


Jos Kessels, Eric Boers and Pieter Mostert: Free space


Georges Meijer: De ongekunstelde ruimte


Michel Onfray: Het lichaam, het leven en het lijden


R. Solomon & K. Higgins: Filosofie voor nieuwsgierigen


Jan Vonk: Speelruimte voor tolerantie


John H. Zammito: A Nice Derangement of Epistemes