Geest en rede - met Hans Dijkhuis, Jabik Veenbaas en Willem Visser

Felix & Sofie: dinsdag 10 februari 2004

Hoe werkt de menselijke geest? Hoe werkt de rede? Dat zijn de vragen waar het deze avond over gaat. Hans Dijkhuis legt uit dat de menselijke geest honger heeft. De geest is een onrustig ding, dat niet tegen verveling kan en voortdurend nieuw voedsel nodig heeft. Jabik Veenbaas en Willem Visser klaarden een reuzenklus. Zij vertaalden de Kritiek van de zuivere rede van Immanuel Kant precies tweehonderd jaar na diens dood voor het eerst in het Nederlands.

19.45 - De filosofenfanfare

Muziek - Frank Meester, Simone van der Burg, Coen Simon

20.00 - Désanne is de redelijkheid zelve

Column door Désanne van Brederode.

20.15 - Hans Dijkhuis over de honger van de geest - interview

Hoe werkt de menselijke geest? Daarover schreef Hans Dijkhuis Honger van geest (Amsterdam, Boom, 2003). Filosofen benadrukken van oudsher dat de menselijke geest niet alleen een werktuig in dienst van het lichaam is, maar een eigen leven leidt. Leefde bij Plato en Augustinus nog de opvatting dat alleen ware, metafysische kennis de honger van de geest kan stillen, vanaf Kant komt vooral de eigen onrust van de geest sterk in het vizier. Bezigheid zonder meer, ongeacht de resultaten, is het ware element van de geest. Denken wordt diepgaand beďnvloed door gevoelens van pijn en genot, door de wil en de passies. Maar er is meer. Mijmeren bevoorbeeld: een ‘zwervende’, niet op kennis gerichte manier van denken. En de verveling: de kwelling waaraan de geest ten prooi valt als hij niets te doen heeft. Hans Dijkhuis meent dat juist zoiets als verveling erop duidt dat de menselijke geest als het ware een ‘eigen leven’ leidt naast het lichamelijke leven. Zoals het lichaam behoefte heeft aan voedsel en drank, heeft de geest behoefte aan beweging, aan de voortdurende toevoer van gedachten die hem bezig kunnen houden.
Hans Dijkhuis (1952) studeerde wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam. Hij is werkzaam als vertaler en als vaste medewerker bij het dagblad Trouw. Hij promoveerde op Een albeheersend streven. Zeven filosofen over het menselijk geluksverlangen (Amsterdam, Sahara, 1999). Ook publiceerde hij Kaďns kinderen. Over Kaďn en de oorsprong van het kwaad (Amsterdam, Boom, 2003).
Interview: Jan Dirk Snel

21.00 - Pauze

21.15 - Goede boeken, slechte boeken

Frank en Maarten Meester behandelen recent verschenen boeken.

20.25 - Hoe Jabik Veenbaas en Willem Visser Kants Kritiek van de zuivere rede vertaalden

Precies twee honderd jaar geleden, op 12 februari 1804, stierf Immanuel Kant in Köningsberg, de plaats waar hij in 1724 ook geboren was. In zijn Kritiek van de zuivere rede, die hij in 1781 publiceerde en in 1787 nog eens grondig herzag, onderzocht hij de mogelijkheden en de grenzen van de menselijke rede. Kant meende dat hij een nieuwe "copernicaanse revolutie" had bewerkstelligd. De beweging was overigens precies omgekeerd. Copernicus had in in de zestiende eeuw bewezen dat niet de aarde van de mensen, maar de zon het centrum van ons zonnestelsel vormde. Kant nu probeerde aan te tonen, dat als het om kennis ging, de mens wel degelijk in het middelpunt stond. Het menselijk kenvermogen is geen afspiegeling van de buitenwereld, maar juist het actieve centrum ervan. Volgens Kant is kennis afhankelijk van de manier waarop onze rede de dingen ordent en interpreteert. Kennis is een samenspel is van zintuiglijke waarneming en verstandelijke begrippenkaders die onze blik al bepalen nog voordat we iets gezien hebben. De "dingen op zichzelf" – los van onze subjectieve inbreng – kunnen we nooit kennen.
Jabik Veenbaas en Willem Visser gaan met René Gude in gesprek over hun vertaling van dit dikke en door velen als uiterst moeilijke ervaren boek. Samen vertaalden ze eerder Kants Prolegomena (Amsterdam, Boom, 1999). Jabik Veenbaas is vertaler, criticus, dichter en schrijver. Hij vertaalt veel in en uit het Fries. Willem Visser is vertaler. Hij vertaalt Russisch gesproken teksten voor de publieke omroep. Hun vertaling van de Kritiek van de zuivere rede verschijnt in april bij Boom.
Gespreksleiding: René Gude

22.15 - Het Einde
Bier, wijn, onrustige geesten, redelijke geachtenwisselingen.

467 / Laatst gewijzigd: 2-feb-2004

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand.

10 februari 2004
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis, Shaffyzaal
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. de Faculteit Wijsbegeerte van de VU, de afdeling Filosofie van de UvA, Filosofie Magazine en Felix Meritis.Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel en het Prins Bernhard Cultuurfonds.