Veiligheid: onbehagen en verlangen Met Hans Boutellier, Martijntje Smits en Gijs van Oenen

Felix & Sofie: dinsdag 15 april 2003

Mensen voelen zich onveilig. Hoe beter het bestaan, hoe bedreigder ze zich voelen, lijkt het wel. Burgers zijn bang voor criminaliteit, voor nieuwe technologieŽn (klonen, genetisch gemanipuleerd voedsel) en voor rampen. Is het verlangen naar veiligheid reŽel of gaat het om een utopie? Over de dreigingen die uitgaan van misdaad, vreemde technische mogelijkheden en wanorde en rampen, praten Felix & Sofie vanavond met Hans Boutellier, Martijntje Smits en Gijs van Oenen.

Deze extra avond van het filosofisch cafť Felix & Sofie, nu eens op de derde dinsdag van de maand, wordt georganiseerd in samenwerking met Felix Meritis in het kader van de lancering van de Vereniging Nederlandse Debatpodia (VND), een nieuw samenwerkingsverband van debatcentra in Nederland. Verspreid over diverse centra in heel Nederland worden er in de week van 12 tot en met 19 april debatten gehouden over het thema veiligheid. En bovendien is april ook nog eens de Maand van de Filosofie.

19.45 - Muziek

Remco van Blokland, flamencogitaar

20.00 - Rinus ruikt onraad

Column door Rinus VermuŽ.

20.15 - Hans Boutellier over het verlangen naar veiligheid

Hans Boutellier trok veel aandacht met De veiligheidsutopie. Hedendaags onbehagen en verlangen rond misdaad en straf (Den Haag, Boom Juridische uitgevers, 2002). In dat boek gaat hij in op het algemene verlangen naar veiligheid dat tegenwoordig heerst en dat voortkomt uit een combinatie van reŽle risico's en vitale levensstijl. Mensen hopen dat vitaliteit en veiligheid samen kunnen vallen. Maar volgens Boutellier is dat verlangen illussoir. Er wordt veel verwacht van het strafrecht, maar het kan de utopie van de veiligheid nauwelijks dichterbij brengen. Het utopisch verlangen geeft echter ook een impuls aan morele vernieuwing en gemeenschapsvorming.
Hans Boutellier is verbonden aan het Ministerie van Justitie en aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Eerder publiceerde hij Solidariteit en slachtofferschap. De morele betekenis van criminaliteit in een postmoderne cultuur (Nijmegen 1993).
Interview: Erno Eskens

20.40 - Martijntje Smits over het monster van de nieuwe technologie

Martijntje Smits verraste onlangs met Monsterbezwering. De culturele domesticatie van nieuwe technologie (Amsterdam, Boom, 2002), dat haar een nominatie voor de Socrateswisselbeker opleverde. In dat boek gaat ze in op de reacties die nieuwe technologieŽn vaak oproepen. Sommigen zijn wildenthousiast over de nieuwe mogelijkheden die zich openen, maar anderen alleen maar gevaar en dreiging. Hun besef van veiligheid wordt aangetast door de dreigende verstoring van de natuurlijke en culturele orde. Martijntje Smits betoogt dat monsters echt bestaan. Met behulp van cultureel-antropologische inzichten over reinheid en gevaar probeert ze een verklaring te vinden voor de publieke percepties van bijvoorbeeld plastics (en plastic afval), maar ook van zoiets als genetische voeding. Hoe kunnen we technologische monsters temmen en domesticeren? Op die vraag geeft ze een antwoord.
Martijntje Smits is ingenieur en filosoof. Ze is als universitair docent verbonden aan de opleiding Techniek en Maatschappij van de TU Eindhoven.
Interview: Ellen ter Gast

21.05 - Pauze

21.20 - Gijs van Oenen over de dreiging van de wanorde

Gijs van Oenen kwam gelijktijdig voor de dag met het essay Het surplus van illegaliteit (Amsterdam 2002) en de door hem geredigeerde bundel Ongeregelde orde. Gedogen en de omgang met wilde praktijken (Amsterdam 2002). Mensen snakken tegenwoordig naar orde, constateert hij. Na de aanslagen van 11 september en de rampen in Enschede en Volendam roept de tijdgeest om een einde aan het gedoogbeleid. We moeten gaan handhaven op gebieden waar we tot nog toe te laks waren, wordt er gezegd. Er moet een integraal veiligheidsbeleid komen. Gijs van Oenen vindt dat wel een begrijpelijke reactie op de onzekerheid die processen als globalisering, multiculturalisering en vermarkting oproepen, maar toch ook een verdringing van de ware betekenis van illegaliteit. Illegaliteit is volgens hem een noodzakelijk bijproduct van legaliteit, niet een marginaal verschijnsel dat in het belang van een goede of zekere rechtsorde zover mogelijk moet worden teruggedrongen. Ruimte voor illegaliteit is nodig om in de dagelijkse omgang tussen burgers het denken over recht en rechtvaardigheid gaande te houden. In een samenleving die de illegaliteit verbant, verliezen burgers hun zelfregulerend vermogen. Dat is het surplus van illegaliteit.
Gijs van Oenen is politicoloog en rechtsfilosoof aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Eerder schreef hij onder meer Conventie en rechtsintrige. Een visie op de rechtstheorie van Ronald Dworkin (Zwolle 1994).
Interview: Jan Dirk Snel

21.45 - De moraal van de dreiging

De drie geleerde doctores gaan in gesprek met elkaar en met het publiek.
Gespreksleiding: Erno Eskens

22.15 - Het Einde
Bier, wijn en goede gesprekken

435 / Laatst gewijzigd: 22-mrt-2003

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand, maar nu voor ťťn keer ook op de derde dinsdag - EXTRA EDITIE!

15 april 2003
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis, Shaffyzaal
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. de Faculteit Wijsbegeerte van de VU, de afdeling Filosofie van de UvA, Filosofie Magazine en Felix Meritis.Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel en het Prins Bernhard Cultuurfonds.