Hoofd en hart - wijsheid en religie

Felix & Sofie: dinsdag 9 april 2002

Een hemel en aarde omspannende avond. Over wijsheid en religie in oost en west. Is religie rationeel houdbaar? Of is het juist andersom en kan rationaliteit niet zonder religie? En heeft de kritische westerse wijsbegeerte een mensenhart wel genoeg te bieden? Of treffen we elders in de wereld meer bevredigende vormen van wijsheid aan? Een avond over de verhouding tussen hoofd en hart, rationaliteit en liefde. Met DÚsanne van Brederode, Victor Kal, Herman Philipse en Helena Klitsie.

20.00 - Column - DÚsanne van Brederode

Wat is gezellig? Een aloude filosofische kwestie definitief opgelost.

20.10 - Victor Kal en Herman Philipse - Rationaliteit van religie

Hoe verhouden rationaliteit en religie zich tot elkaar? Rationaliteit veronderstelt religieuze activiteit. Dat is de stelling van Victor Kal. Rationaliteit is volgens hem een project dat alleen uitvoerbaar is als je over houdbare eerste principes beschikt. Maar, met Plato, betoogt Kal dat dergelijke principes niet reeds in de waarneembare werkelijkheid aanwezig zijn; ze moeten eerst gerealiseerd worden. Dat kan door er in het eigen leven een toegang voor tot stand te brengen. Daarbij gaat het om een specifiek soort activiteit, die door Kal "religieuze activiteit" wordt genoemd. De vraag 'of het echt zo is', vermag hem niet te boeien: dat is een benadering van de religie van vˇˇr Kant.
Herman Philipse heeft een heel andere opvatting over rationaliteit. De kantiaanse boedelscheiding tussen geloof en rede wijst hij radicaal af. Het idee dat religieuze uitspraken zich aan gene van de rede bevinden, is innerlijk tegenstrijdig, meent hij. En de vraag of God of goden bestaan, is wel degelijk van belang. Om het begrip "God" tegenover de wetenschap te kunnen handhaven, moet de beschrijving tegenwoordig zo gekozen worden dat de inhoud onweerlegbaar is. Maar daardoor wordt ze ook leeg. Semantisch athe´sme is dan onvermijdelijk. Rationeel valt religie niet te handhaven.

Victor Kal (1951) is universitair hoofddocent wijsbegeerte aan de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde in Amsterdam en Parijs en promoveerde op Over intu´tie en discursiviteit bij Aristoteles (1984). Recente publicaties: Levinas en Rosenzweig. De filosofie en de terugkeer tot de religie (Zoetermeer 1999, tweede druk 2002) en De joodse religie in de moderne wijsbegeerte. Van Spinoza tot Derrida (Kampen 2000).
Herman Philipse (1951) is hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden. Hij studeerde in Leiden, Oxford, Parijs en Keulen en promoveerde op De fundering van de logica in Husserls 'Logische Untersuchungen' (1983). Recente publicaties: Athe´stisch manifest. Drie wijsgerige opstellen over godsdienst en moraal (Amsterdam 1995, tweede druk 1998) en Heidegger's Philosophy of Being. A Critical Interpretation (Princeton 1998).
Een debat onder leiding van Tiers Bakker en Jan Dirk Snel.

21.10 - Pauze

21.25 - Helena Klitsie - Oosterse wijsheid en westerse filosofie

Helena Klitsie studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Het was een mooie studie, maar ze miste iets. Het ontbrak de westerse wijsbegeerte aan warmte. Zo trok ze naar India waar ze zich vijftien jaar lang verdiepte in de oosterse filosofie. Vorig jaar verscheen een verslag van haar zoektocht, getiteld Liefdes logica, dat onlangs werd herdrukt als Rainbow-pocket (uitgeverij Maarten Muntinga). Klitsie, die in India woont, is te gast. Een gesprek over Sa´ Baba en Immanuel Kant.
Interview: Erno Eskens.

22.15 - Nabomen in Felix Meritis

Wijn, bier en intelligente gesprekken - want de bezoeker weet het natuurlijk beter.

331 / Laatst gewijzigd: 28-mrt-2002

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand

9 april 2002
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. de Faculteit Wijsbegeerte van de VU, de afdeling Filosofie van de UvA, Filosofie Magazine en Felix Meritis.Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel en het Prins Bernhard Cultuurfonds.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Jan Bor, Errit Petersma & Jelle Kingma: De verbeelding van het denken


Eef Dekker & Marcel Sarot: Christelijk geloof en rationaliteit


Victor Kal: Levinas en Rosenzweig


Victor Kal: De joodse religie in de moderne wijsbegeerte


Helena Klitsie: Liefde's logica


Jean-Franšois Revel & Matthieu Ricard: De monnik en de filosoof


Arthur Schopenhauer: Parerga en paralipomena