Technologische monsters: een nieuw realisme

Felix & Sofie: dinsdag 22 december 2015

Technologie is alledaags geworden. We vullen onze privésfeer met zogenoemde slimme apparaten – van smart telefoons en hartslagmeters tot de verwarming en het koffieapparaat aan toe - en meer en meer werk wordt uitbesteed aan robots en bots. Over tien jaar, zo luidt de prognose, is een groot deel van onze banen vervangen. Deze dagelijkse afhankelijkheid van technologie en “hybridesering” van ons leven ermee vraagt om een filosofie van technologie.

Het onderscheid tussen handelende subjecten en passieve objecten binnen zowel maatschappij en politiek als wetenschap staat al sinds Kant op wankele benen. Veel filosofen zwalken verder en lijken uit te gaan van een scherp onderscheiden ontologische status voor handelende mensdieren,. Maar, er is een methode van filosofisch onderzoek die een laatste duwtje lijkt te geven: de Actor-Netwerk theorie.

Monsters bevinden zich doorgaans onder de bedden van kleine kinderen. Maar monsters zijn door de filosoof Bruno Latour eveneens op de agenda van de wetenschapsfilosofie geplaatst. Volgens Latour zijn monsters (of hybrides) objecten, technologieën of fenomenen die we niet kunnen begrijpen vanuit één conceptueel kader. Ze gaan voorbij aan de tegenstelling tussen feit en fictie, mens en techniek; het zijn geen leidende voorwerpen en hebben zelf ook invloed op de wereld om hen heen. In Latours Actor-Netwerk Theorie (ANT) gelden objecten, cijfers, mensen en technologieën als handelende onderdelen in een netwerk. Objecten krijgen hiermee agency; ze zijn actieve onderdelen van het netwerk. De ANT plaatst mensen en objecten binnen dezelfde ontologische categorie, wat verstrekkende gevolgen heeft voor ons denken over onze realiteit.

Hedendaagse wetenschapsfilosofen, -sociologen en antropologen hebben in navolging van Latour een wending gemaakt naar de Actor-Netwerk theorie. Om hun lijn van denken te kunnen begrijpen is het nodig om een andere blik op de wereld te hebben. Want hoe kunnen we de waarheid ‘onthullen’ wanneer de objecten die we onderzoeken net zo goed als wij actanten zijn in een netwerk?

Op dinsdag 22 december trekken we tijdens Felix & Sofie de ANT-monsters onder onze bedden vandaan om deze eens goed te bestuderen. Hoe werkt de realiteit waarin we leven?

Programma:

20.00 Inleiding
20.10 Actor-Netwerk Theorie en The Wire, door Floor Moes
20.30 Dichotomieën slechten: feit-fictie en object-subject (gesprek)

20.45 Pauze

21.00 Normativiteit van technologie en wetenschap, door Hans Harbers
21.15 Technologische Monsters, door Martijntje Smits
21.30 Panelgesprek over een nieuw realisme

[programma onder voorbehoud]

Over de Sprekers:

Drs. Floor Moes doet promotieonderzoek aan de Universiteit van Maastricht bij de Faculty of Health, Medicine and Life Sciences. Ze schreef het veel geprezen artikel ‘All the Pieces Matter’ – Latours slowciologie en The Wire waarin ze het belang van ANT uitlegt aan de hand van fragmenten uit de beroemde Amerikaanse misdaadserie.
Dr. Martijntje Smits, als techniekfilosoof en ingenieur verbonden aan de TU Eindhoven, promoveerde met het boek Monsterbezwering, waarin ze de maatschappelijke reactie op technologische ontwikkelingen onderzoekt. In haar boek vergelijkt ze verschillende monsterbegrippen, waaronder de het hybridebegrip van Latour.
Dr. Hans Harbers is als wetenschapsfilosoof en –socioloog verbonden aan de Rijksniversiteit in Groningen. Hij richtte daarnaast onder meer het Groningse debatcentrum DwarsDiep op en mengt zich regelmatig in het publieke debat. In zijn werk richt hij zich op verschillende manieren op de relatie tussen wetenschap, technologie en samenleving.
Moderatie & interviews: Sophie van Balen & Patricia de Vries

2236 / Laatst gewijzigd: 09-Dec-2015

Felix & Sofie

elke derde dinsdag van de maand

22 december 2015
Aanvang: 20.00 uur

Toegang: 5 euro (student/stadspas 4 euro).

Perdu, Kloveniersburgwal 86
Kloveniersburgwal 86
Amsterdam

Organisatie: Redactie Felix & Sofie

Voeg dit programma toe
aan je electronische agenda.