Schuld & schaamte

Felix & Sofie: dinsdag 10 april 2001

Over de morele rol van de jeugdstrafrechter, en de relatie tussen mensen en dingen.

19.45 - muziek

20.00 - boekbespreking door Desanne van Brederode en Menno van der Veen

Aan de orde komen Finkielkrauts ‘Een stem van de overkant’, Comtes ‘Kleine verhandeling over de grote deugden’, Liessmanns ‘Over nut en nadeel van het denken voor het leven’ en Heideggers ‘Het begrip van de tijd’. Allen te koop bij de boekentafel van de VU Boekhandel in de pauze.

20.10 - De functionaliteit van de schandpaal

Het strafrecht kent van oudsher twee dominante motieven die op gespannen voet kunnen staan. Aan de ene kant de wens tot vergelding, en aan de andere kant het instrumentele doel van voorkomen van verdere ‘ontsporingen’. Als het om jonge delinquenten gaat komt daar nog een tweede tegenstelling bij. Jeugdige delinquenten zijn in morele zin vaak half-volwassen. In de praktijk blijkt de (kinder)rechter dan ook een belangrijke moreel opvoedende rol te spelen. Maar waar spreekt de rechter het boefje dan op aan: zijn schuldbesef of zijn schaamtegevoel? Deze vraag noemt Ido Weijers van de Universiteit Utrecht de pedagogische paradox in het jeugdstrafrecht. Op grond van zijn observaties in de rechtszaal komt hij tot de conclusie dat rechters niet alleen reflectie door de dader op de daad zelf moeten stimuleren, maar ook een systematisch beroep moeten doen op de ‘zelfidentificatie’ van de daders: hun eigen ideeën over wat op de langere termijn belangrijk is in hun leven. "Morele opvoeding is geen les in wat hoort en wat niet, maar dient eerder te worden opgevat als het stellen van kritische vragen die de jongere helpen zijn gedrag, zijn houding en zijn zelfbeeld te corrigeren." Een beroep op schaamte is daarbij even legitiem als een beroep op schuld.
Ellen ter Gast spreekt met Ido Weijers over de functies van schuldbesef en schaamtegevoel bij de morele opvoeding binnen de rechtszaal én daarbuiten.

21.05 – pauze met muziek / boekentafel

21.20 - De dingen en de mensen.

Geen onderscheid zo fundamenteel als dat tussen mensen en dingen, zo lijkt het. Ons leven barst welhaast uit zijn voegen van de apparaten en gadgets, maar dat blijven toch instrumenten, middelen met een door ons bepaald doel. Wij zijn de dingen de baas.
Van hun kant blijven de dingen onverschillig onder onze omgang met hen. Als er al sprake is van een relatie tussen mens en ding, dan komt de liefde toch maar van één kant. Van enige wederkerigheid tussen mens en ding is geen sprake. Die wederzijdse gevoelens zijn iets voor mensen onder elkaar.

Twee recent verschenen proefschriften proberen aan dit strikte onderscheid tussen mens en ding te morrelen. Ruud Hendriks (Maastricht) schreef 'Autistisch gezelschap’, een filosofisch onderzoek naar het samenleven van mensen met en zonder autisme. Autisten blijken helemaal niet zo´n scherp onderscheid te maken tussen dingen en mensen. Daardoor kunnen daardoor een structurerende rol spelen in de wereld van autisten en niet-autisten. Wat leert ons dat over onze ´normale´ omgang met dingen en mensen?
Vanuit een heel andere –techniekfilosofische– invalshoek komt Peter-Paul Verbeek in zijn 'De daadkracht der dingen' tot een verwante conclusie. Verbeek geeft aan dat dingen ook voor ‘gewone’ mensen een positieve, bemiddelende rol spelen. Niet determinerend, maar wel actief. Als we daar als mensen meer ogen voor zouden hebben zouden een duurzamere relatie met de dingen aan kunnen gaan. Komt de liefde dan toch van twee kanten.

In Felix & Sofie komen Hendriks en Verbeek bij elkaar en bespreken de vraag of na de opkomst van het dierenwelzijn ook de dingen een betere behandeling verdienen.
Gespreksleiding: Arjan Spit en Bram Bos

22.20 - Natafelen

15 / Laatst gewijzigd: 1-mei-2001

Felix & Sofie

iedere tweede dinsdag van de maand.

10 april 2001
Aanvang: ca. 19.45 uur

Toegang: gratis

Felix Meritis
Keizersgracht 324
Amsterdam

Organisatie: Stichting An Sich i.s.m. de Faculteit Wijsbegeerte van de VU, de afdeling Filosofie van de UvA, Filosofie Magazine en Felix Meritis.
Felix & Sofie wordt financieel ondersteund door hun donateurs, de VU Boekhandel en het Schipholfonds.


Boeken bij dit programma

Bestel ze on line en krijg ze voor €1,95 extra per zending thuisbezorgd.
(N.B.: Deze aanbieding geldt alleen binnen Nederland)


Desanne van Brederode: Mensen met een hobby


Andre Comte Sponville: Kleine verhandeling over de grote deugden


Guido Deraeck: Culturen in meervoud


Alain Finkielkraut: Een stem van de overkant


Martin Heidegger: Het begrip van de tijd


Ruud Hendriks: Autistisch gezelschap


Konrad Paul Liessmann: Over nut en nadeel van het denken voor het leven


Marc-Alain Ouaknin: De Tien Geboden


Peter-Paul Verbeek: De daadkracht der dingen


Ido Weijers: Schuld en Schaamte