Hoe bang zijn we voor het vreemde?

maandag 18 mei 2009

Dit jaar koos het Holland Festival als thema Serenity & Anxiety. Rust - onrust, inspiratie - begeestering, berusting - opwinding, verstilling - chaos. Hoe geven kunstenaars van nu vorm aan deze tegenpolen? Diverse sprekers over het werk van beelden kunstenaar Aernout Mik.

Aernout Mik

Het werk van beeldend kunstenaar Aernout Mik cirkelt rond begrippen als vervreemding, onrust en het onverwachte. Twee van zjin videowerken vormen het vertrekpunt van vanavond. 'Middlemen' (2001) speelt zich af op een beursvloer en 'Raw Footage' (2007) stelde de kunstenaar samen uit nooit uitgezonden beelden van nieuwszenders.
Vanuit verschillende disciplines reflecteren sprekers op het werk van Mik. Moderator: schrijver en journalist Hans den Hartog Jager.
Mieke Boon, verbonden aan de vakgroep wijsbegeerte van de Universiteit Twente, publiceerde onlangs samen met journalist Peter Henk Steenhuis het boek Filosofie van het kijken. Aan de hand van een dertigtal kunstwerken besprak Boon filosofische vraagstukken en het gedachtengoed van denkers als Emmanuel Levinas (ethiek & de ander), Francis Hutcheson (het goede leven) en Charles Taylor (ethiek & het zelf). Zij zal spreken over het begrip 'verwarring'.
Vanuit de invalshoek van het toneel geeft hoogleraar Theaterwetenschappen Kati Röttger haar visie. Zij richt zich in haar onderzoek op beeld- en mediakritiek in het moderne theater. Daarbij speelt het vraagstuk van de functie en de esthetica van theater in het kader van globalisering een bijzondere rol. Zij spreekt over de politiek van het beeld op het wereldtoneel.
Wytske Versteeg tenslotte, auteur, filosofe en politicologe, debuteerde vorig jaar met het boek Dit is geen dakloze over haar werk in een crisisopvang voor daklozen. Haar indrukken en ervaringen maken dakloosheid zichtbaar als een fenomeen dat raakt aan ons denken over status, hulpverlening en de mechanismen van stereotypering.
Dit is de tweede avond in een driedelige reeks die een opmaat vormt tot het Holland Festival. Op maandagavond 11, 18 en 25 mei bespreken wetenschappers, kunstenaars en schrijvers verschillende aspecten en interpretaties van het festivalthema Serenity & Anxiety.

Van 6 mei tot 27 juli is een overzicht van het werk van Aernout Mik te zien in het Museum of Modern Art New York.

Over het thema van het Holland Festival

In 1947, het oprichtingsjaar van het Holland Festival, publiceert de Duitse filosoof Josef Pieper (1904-1997) een essay onder de titel ‘Rust en Cultus'. Daarin vraagt hij zich af of men nog weet wat rust in de klassieke zin van het woord betekent, waarom rust het fundament van onze westerse cultuur is.
Veel makers in het Holland Festival 2009 leggen de vinger op de menselijke onrust, zowel wanneer die van buitenaf op ons lijkt in te werken, als wanneer de innerlijke onrust uit de menselijke ziel komt. Büchners Woyzeck (regie Martin Kusej) raakt verslaafd door de medische experimenten waarmee hij wat wil bijverdienen. Mendel Singer in Hiob van Johan Simons hoopt armoede en ellende te ontvluchten. Ea Sola toont in The White Body hoezeer mensen in Azië westerse (consumptie-)patronen nastreven.

Daartegenover staat Medea van Pascal Dusapin (regie Sasha Waltz) die met haar wraak op Jason in een emotionele achtbaan terechtkomt. Brett Baileys Orfeus gaat door de hel van de Derde Wereld om zijn Euridyce te vinden. Adam en Eva worden in Rob Zuidams nieuwe opera gedreven door nieuwsgierigheid. Allen illustreren ze de onrust in ieder van ons: haat, liefde, nieuwsgierigheid en onzekerheid blijken een motor te zijn voor grote en kleine (wan-)daden. Angst treedt veelal op als de dood in het spel is. Het mogelijke verlies van het leven roept een scala aan emoties op en veroorzaakt een enorme drive om de belangrijke ijkpunten en vraagstukken in het leven te benoemen. Doorgaans wordt die angst privé gehouden.

In Eine Kirche der Angst vor dem Fremden in mir maakt beeldend kunstenaar en regisseur Christoph Schlingensief openbaar wat hij doormaakt bij de aankondiging van zijn dood. De onrust wordt te midden van en met het publiek bezworen in een oratorium. De dood als onrust, beroering en uiteindelijke sereniteit. De angst de eigen kwetsbaarheid te tonen wordt er compleet door verdrongen. Muziek biedt mensen al eeuwenlang helende kracht, sereniteit. Het kan als vlucht dienen voor al te grote spanning en berusting oproepen.
Maar muziek kan ook als semispiritueel ijkpunt functioneren waaruit nieuwe energie spontaan opborrelt, zoals bij het wonderbaarlijk theatrale concert van de regisseur Roysten Abel en zijn Radjastaanse Manganiyar, de utopische opera Aquarius van Karel Goeyvaerts of de verstilde taferelen van het eeuwenoude Japanse Bunraku-poppenspel. Klanken bieden ook een sereen antwoord op ons hectische bestaan: het stemgeluid van singer-songwriter Baby Dee, als een bevroren traan, tieners die met hun iPod meezingen op de tonen van Ligeti's Lontano.

Anxiety in de zin van opwinding is de brandstof in de muziek van de jarige Louis Andriessen, die met zeventig zijn speels-jeugdige geluid trouw blijft. Anxiety, in de betekenis van gedrevenheid, is ook de festivalorganisatie zelf niet vreemd. Onze ambitie te groeien in de rol van (co-)producerende instelling om uniek werk te realiseren krijgt al in 2009 op verschillende manieren vorm.
De eerste eigen festivalproductie sinds lange tijd verenigt alle aspecten van Serenity & Anxiety. Voor het eerst in de muziekgeschiedenis wordt het oeuvre van Edgard Varèse integraal live uitgevoerd, in de spectaculaire setting in de Amsterdamse Gashouder met beelden van de Amerikaanse installatiekunstenaar Gary Hill. Verspreid over twee avonden klinken zowel Varèses zoektocht naar een nieuwe klank als de rust van geluid dat de mens als een huis omhult, maar ook bijvoorbeeld de bedrijvigheid van New York waar hij lang woonde. Van componist Pascal Dusapin brengen we niet alleen Medea, maar ook twee concerten en zijn recente opera Passion in een eigen, nieuwe enscenering.

1182

Serenity & Anxiety II

18 mei 2009
Aanvang: 20.00-22.00 uur

Toegang: onbekend

Frascati
Nes 63
Amsterdam