Serenity & Anxiety nader verkend I

maandag 11 mei 2009

Dit jaar koos het Holland Festival als thema Serenity & Anxiety. Rust - onrust, Inspiratie - begeestering, berusting - opwinding, verstilling - chaos. Hoe geven kunstenaars van nu vorm aan deze tegenpolen? Met Annemieke Keurentjes, Jetse Batelaan en Oscar van den Boogaard.

Annemieke Keurentjes, verantwoordelijk voor research and development bij het Holland Festival, verzorgt een korte inleiding.

Theatermaker Jetse Batelaan geeft zijn interpretatie van het thema. Hij maakte meerdere voorstellingen waarin acceptatie van de werkelijkheid centraal stond. Verstilling is een vertrouwd begrip voor Batelaan, maar inmiddels zoekt hij de onrust op in voorstellingen als ‘Een cowboy met zijn handen omhoog juicht waarschijnlijk niet'. Want is het wel zo dat de wereld geaccepteerd moet worden zoals hij is? Deze voorstelling speelt van 6 t/m 9 mei in Theater Frascati, Amsterdam.

Ook schrijver Oscar van den Boogaard heeft affiniteit met het thema van het Holland Festival. In zijn laatste boek Snobisme voor beginners beschreef hij de drijfveren en twijfels van een shopper op zoek naar geluk. Het werd een zakbijbel voor de moderne materialist, maar laat zich ook lezen als een pleidooi voor zorgvuldig genieten. Het vinden van de juiste stoel, gsm of schoen kan zijn als het ontmoeten van de liefde van je leven.
Moderator: Hans den Hartog Jager, schrijver en journalist.
Dit is de eerste avond in een driedelige reeks die een opmaat vormt tot het Holland Festival. Op maandagavond 11, 18 en 25 mei bespreken wetenschappers, kunstenaars en schrijvers verschillende aspecten en interpretaties van het festivalthema Serenity & Anxiety.

Over het thema van het Holland Festival

In 1947, het oprichtingsjaar van het Holland Festival, publiceert de Duitse filosoof Josef Pieper (1904-1997) een essay onder de titel ‘Rust en Cultus'. Daarin vraagt hij zich af of men nog weet wat rust in de klassieke zin van het woord betekent, waarom rust het fundament van onze westerse cultuur is.
Veel makers in het Holland Festival 2009 leggen de vinger op de menselijke onrust, zowel wanneer die van buitenaf op ons lijkt in te werken, als wanneer de innerlijke onrust uit de menselijke ziel komt. Büchners Woyzeck (regie Martin Kusej) raakt verslaafd door de medische experimenten waarmee hij wat wil bijverdienen. Mendel Singer in Hiob van Johan Simons hoopt armoede en ellende te ontvluchten. Ea Sola toont in The White Body hoezeer mensen in Azië westerse (consumptie-)patronen nastreven.

Daartegenover staat Medea van Pascal Dusapin (regie Sasha Waltz) die met haar wraak op Jason in een emotionele achtbaan terechtkomt. Brett Baileys Orfeus gaat door de hel van de Derde Wereld om zijn Euridyce te vinden. Adam en Eva worden in Rob Zuidams nieuwe opera gedreven door nieuwsgierigheid. Allen illustreren ze de onrust in ieder van ons: haat, liefde, nieuwsgierigheid en onzekerheid blijken een motor te zijn voor grote en kleine (wan-)daden. Angst treedt veelal op als de dood in het spel is. Het mogelijke verlies van het leven roept een scala aan emoties op en veroorzaakt een enorme drive om de belangrijke ijkpunten en vraagstukken in het leven te benoemen. Doorgaans wordt die angst privé gehouden.

In Eine Kirche der Angst vor dem Fremden in mir maakt beeldend kunstenaar en regisseur Christoph Schlingensief openbaar wat hij doormaakt bij de aankondiging van zijn dood. De onrust wordt te midden van en met het publiek bezworen in een oratorium. De dood als onrust, beroering en uiteindelijke sereniteit. De angst de eigen kwetsbaarheid te tonen wordt er compleet door verdrongen. Muziek biedt mensen al eeuwenlang helende kracht, sereniteit. Het kan als vlucht dienen voor al te grote spanning en berusting oproepen.
Maar muziek kan ook als semispiritueel ijkpunt functioneren waaruit nieuwe energie spontaan opborrelt, zoals bij het wonderbaarlijk theatrale concert van de regisseur Roysten Abel en zijn Radjastaanse Manganiyar, de utopische opera Aquarius van Karel Goeyvaerts of de verstilde taferelen van het eeuwenoude Japanse Bunraku-poppenspel. Klanken bieden ook een sereen antwoord op ons hectische bestaan: het stemgeluid van singer-songwriter Baby Dee, als een bevroren traan, tieners die met hun iPod meezingen op de tonen van Ligeti's Lontano.

Anxiety in de zin van opwinding is de brandstof in de muziek van de jarige Louis Andriessen, die met zeventig zijn speels-jeugdige geluid trouw blijft. Anxiety, in de betekenis van gedrevenheid, is ook de festivalorganisatie zelf niet vreemd. Onze ambitie te groeien in de rol van (co-)producerende instelling om uniek werk te realiseren krijgt al in 2009 op verschillende manieren vorm.
De eerste eigen festivalproductie sinds lange tijd verenigt alle aspecten van Serenity & Anxiety. Voor het eerst in de muziekgeschiedenis wordt het oeuvre van Edgard Varèse integraal live uitgevoerd, in de spectaculaire setting in de Amsterdamse Gashouder met beelden van de Amerikaanse installatiekunstenaar Gary Hill. Verspreid over twee avonden klinken zowel Varèses zoektocht naar een nieuwe klank als de rust van geluid dat de mens als een huis omhult, maar ook bijvoorbeeld de bedrijvigheid van New York waar hij lang woonde. Van componist Pascal Dusapin brengen we niet alleen Medea, maar ook twee concerten en zijn recente opera Passion in een eigen, nieuwe enscenering.

1180 / Laatst gewijzigd: 06-Mei-2009

Holland Festival

11 mei 2009
Aanvang: 20.00-22.00 uur

Toegang: onbekend

Frascati
Nes 63
Amsterdam