Zelfliefde

door Stijn Sieckelinck

(26 oktober 2007)

De filosoof en de zelfliefde. Het ultieme teken van zelfgenoegzaamheid of juist de hoogste vorm van Wijsheid?

Er zijn van die avonden. Er zijn van die avonden met van die filosofen. Er zijn van die avonden met van die filosofen die erg veel van zichzelf houden; die helemaal vol zijn van zichzelf. Als regelmatig bezoeker van Felix en Sofie bent u bekend met het fenomeen: de zelfliefde. Volgens een aantal denkers zoals Spinoza is zelfliefde, of tevredenheid met zichzelf ‘het hoogste waarop men kan hopen. Liefde voor zichzelf is belangrijker dan eender wat om in het leven te bereiken. Anderen, met Kant voorop, zijn hoogst sceptisch als het op de zelfliefde aankomt. Volgens Kant zit er geen enkele morele waarde in een handeling als die alleen maar door eigenbelang gemotiveerd is. En natuurlijk is Kant voldoende realist om te weten dat menselijk handelen zelden zuiver moreel gemotiveerd is, maar –zo benadrukt hij- dan is dat toch wel ten zeerste te betreuren. Maar wat is er dan precies zo diep betreurenswaardig? Wat is er zo gênant of ongelukkig aan onze neiging om van onszelf te houden? Harry G. Frankfurt vraagt het zich luidop af in ‘The Reasons of Love’. Is ons immers niet opgedragen door een Auteur wiens morele status weinig moet onderdoen voor die van Kant om onze buur lief te hebben zoals we onszelf liefhebben? Liefde, aldus Frankfurt, drijft onder andere op identificatie, personalisering, de wens om goed te doen voor de geliefde op belangeloze wijze, en aanvaarding dat je niet alles zelf in de hand hebt. Wanneer ik mezelf lief heb, identificeer ik me dus met mezelf, zie ik mezelf als persoon en onvervangbaar, dan aanvaard ik dat de liefde voor mezelf mijn eigen wil inperkt en dan zet ik mij belangeloos in om mezelf te dienen. Liefde voor het zelf is dan ook de meest pure vorm van liefde omdat het totale inzet vraagt om iets waar we ook al de liefde van de wereld aan willen schenken. Een Flair-test over zelfliefde zou dan ook de volgende vragen bevatten: Ziet u zichzelf wel eens als een doel op zich? Voelt uw wil zich wel eens ingeperkt door iets waar die volhartig mee instemt? Hoe vaak zet u zich belangeloos in voor uzelf? Afhankelijk van uw antwoord komt u dan in verschillende categorieën terecht: Ofwel bent u inschikkelijk tegenover uzelf, of u bent van het zelf-verwaarlozende type. Natuurlijk is niet uitgesloten dat u een ware minnaar van uzelf bent. Of u bent een filosoof...een vierde categorie, want wordt de filosoof niet in de eerste plaats verondersteld de wijsheid te beminnen? Zeker, maar ook de filosoof heeft zijn eigen wil niet helemaal te bepalen. Men mag immers nog zo vaak het bed delen met de wijsheid, zij wordt pas vlees en bloed en gaat pas ademen door de formuleringen van de wijsgeer zelf. Al zou hij het nog zo graag willen, de filosoof kan helemaal niet om zichzelf heen. En de wijsheid? Die is zonder de wijsgeer een onaangeroerde maagd, een oogverblindende vrouw zonder minnaar, eenzaam.
Er komen vast nog veel van die avonden met van die filosofen die erg veel van zichzelf houden. Nu we weten dat dit vaak geen pose is, maar een ultieme poging om zich tot hun ware liefde, namelijk de wijsheid, te verhouden, kunnen we ons weer ten volle concentreren op wat er precies verkondigd wordt vooraan. Maar eerst nog een laatste verzoek aan u, ijverige vragensteller bij Felix en Sofie: Stel vragen over alles wat u wilt, sleur het heelal en de schepping, de psychoanalyse en de evolutietheorie erbij, proclameer desnoods uw hoogsteigen dissertatie, maar stel alsjeblief geen vraag aan onze spreker over zijn of haar liefde voor zichzelf. Dat is immers, zo is betoogd, de meest intieme relatie voor de denker en deze is zonder enige uitzondering boven alle kritiek verheven.

Stijn Sieckelinck is redactielid van Felix & Sofie

71 / Laatst gewijzigd: 06-Dec-2007

Stijn Sieckelinck