Creationisme

door Rinus Vermuë

(1 juni 2005)

Mevrouw van der Hoeven vindt het jammer dat geloof en wetenschap gescheiden zijn (Volkskrant, 21 mei)*). Een gedachte die je van een willekeurig persoon accepteert, maar tegelijk afdoet als onnozel. Maar van deze mevrouw zijn ze onacceptabel, want ze is minister met ‘Wetenschap’ in haar portefeuille. Help, de wetenschap verzuipt in meninkjes en geloofjes!

plaatje De minister wil dat het scheppingsverhaal en de evolutietheorie ‘een plek krijgen in de wetenschap’. Maar wat is wetenschap? Sinds Popper en Kuhn zijn alle wetenschappers het er over eens: je stelt een theorie op die je voorlopig voor waar houdt, tot het tegendeel bewezen is. Wanneer de theorie een grote probleemoplossende waarde heeft en naarmate zij langer overeind blijft, krijgt de theorie een plaats in de wetenschappelijke canon. Het scheppingsverhaal, of de scheppingsgedachte zoals de minister het zelf noemt, is (de woorden verhaal en gedachte verraden het al), geen aanvaarde theorie omdat het tegendeel allang bewezen is. Met allerlei methodes is aangetoond dat de aarde ouder is dan 6000 jaar en dat er een lange tijd was waarin van de meeste nu levende wezens, waaronder de mens, geen spoor te bekennen was.

De orthodoxe creationisten geloven dat God alles zó geschapen heeft, dat we (abusievelijk) denken dat de aarde ouder is etc. Hij heeft speciaal aardlagen aangelegd met fossielen om ons te foppen. Moderne creationisten gaan omzichtiger te werk. Ze halen God niet door de voordeur maar door de achterdeur naar binnen. Die evolutietheorie, zeggen ze, die houd je voor waar, maar slechts voorlopig – dat geef je zelf toe. Nu blijkt die theorie ook nog eens niet compleet te zijn. Zo blijkt bijvoorbeeld dat de mens, als product van een volkomen toevallige evolutie, pas over miljarden jaren had kunnen ontstaan. Dat kan je uitrekenen met de kansberekening. Toch zijn we er nu al. Ra, ra, hoe kan dat.

De wetenschapper zegt dan dat de evolutietheorie nog gaten vertoont en dat verder zoeken nodig blijft. De moderne creationist gaat een heel eind mee in de evolutietheorie maar plaatst in de gaten een stukje geloof en zegt dat er een God moet bestaan als intelligente ontwerper van het evolutieplan. Dit lijkt me in de verste verte geen wetenschap maar een poging het onverklaarde gat met goddelijke kit te dichten.

In een poging hun speculaties over een intelligent ontwerp wetenschappelijk cachet te geven, noemen sommige creationisten de wetenschap zelf ‘ook maar gebaseerd op geloof’. Zeker, in de wetenschapsfilosofie is al langer aanvaard dat je niet zonder zekere basale meningen kunt – zoals Poppers accepted basic statements. We moeten ergens van uitgaan, bijvoorbeeld ‘dit is rood’. Maar je kunt vind ik niet halverwege een wetenschappelijke zoektocht staken en het verdere terrein ‘onverklaard’ laten – of door God verklaren, wat hetzelfde is. Wetenschap is zoeken naar, en niet op zeker moment ophouden met zoeken en beginnen met geloven.

De wens van minister Van der Hoeven geloof en wetenschap ruimte te geven in het onderwijs leidt tot wetenschappelijke verloedering van de maatschappij. Hij leidt er toe dat iedereen op wetenschappelijke beweringen reageert net als prins Willem Alexander nav het rapport over zijn schoonvader: ‘dat is maar een mening’. De minister roept op tot een debat, maar veroorzaakt juist een tegenoverelkaarstelling van meninkjes, van mensen die tegen elkaar zeggen: ‘Ja, dat geloof jij. En dat mag je best geloven, maar ik geloof dit’. Respect voor elkaars meningen: goed. Maar in het onderwijs moet steeds aangeleerd worden dat je mening misschien wel legitiem is ook al klopt ze niet met de feiten, terwijl wetenschappelijke theorieën alleen legitiem zijn als ze kloppen met de feiten.



*) Ter ondersteuning van lezers wie dit ongeloofwaardig voorkomt een letterlijke citaat:

Interviewer: Wetenschappers houden geloof en wetenschap graag gescheiden.

Minister: Ik vind dat jammer. De wetenschap is in hokjes verdeeld(…) Als er verschillende opvattingen over evolutie zijn, moeten we die naast elkaar zetten.

Rinus Vermuë is filosoof en biologisch akkerbouwer te Luttelgeest

47

Rinus Vermuë