Literair euforisme

door Rinus VermuŽ

(1 maart 2005)

Koopt u niet de romans van de huidige generatie schrijvers!

Ik zag u wel staan twijfelen bij die stapels glimmende paperbacks! U zag er zoín titel die wel wat leek voor uw neef die net op kamers gaat... Ach, zoín niemendalletje, wat geeft het ook, het kost maar een tientje en die jongen heeft ook eens wat cultureels in zijn kast. Want wat is nu de waarde van je leven als je in je materiŽle overvloed niet ook wat aan je culturele bagage doet. Het is altijd leuk om wat te krijgen en misschien denkt hij dan nog eens aan mij... dat zag ik u denken.

plaatje Leuk gebaar, maar... niet doen! Die boeken gaan immers nergens over. Nou ja, ze gaan over onbeduidende schrijversleventjes, met van die gewild opmerkelijke vondsten, zoals geneukt worden door een geit, of de kalende bijwerking van een erectiepil, maar verder beschrijven ze het al te alledaagse wel en wee van de scribenten zelf.

Die stapels boeken liggen u daar toe te glimmen met een volledig misplaatst triomfalisme. Ze pronken daar alsof ze iets nieuws en belangwekkends te melden hebben wat nog nooit iemand gezegd heeft en wat een nieuwe stroming zal inluiden. Ik zeg u: de enige stroming die ik ze voorspel is die welke voert van de boekhandels naar de Slegte. Ze houden geen stand, ze beklijven niet, hun eeuwigheidswaarde ontlenen ze aan de onvergetelijke blunder van hun uitgevers dat ze zo massaal gedrukt zijn. Alstublieft, koopt u ze niet, opdat deze ongewenste papiervozerij snel ophoudt.

Het is waar, ze verwijzen soms naar de klassieken om te tonen op wier machtige schouders ze staan, maar dat is toch niet genoeg voor u, het gaat u immers om het opnemen van die klassieke themaís zelf, het uitdiepen ervan en het gieten in een vorm literatuur waardig. Uw neef vindt een boek uit die stapels misschien hoog genoeg gegrepen, maar doet u mij een plezier, koopt u het ook niet voor hem. U wilt toch niet later het verwijt zoín krachteloos boekje te hebben geschonken met op het eerste blad ďvoor neef N., succes met je studieĒ? Om je rot te schamen. Er is wereldliteratuur in overvloed waarop de wereld ooit wŤl stond te wachten, die de lezer een mentale duw gaf, die hem tot denken aanspoorde en de mensheid nieuwe wegen deed inslaan. Probeert u daar eens wat van, een Stendhal, een Dostojevski, een Rilke! Toe! Daar liggen ze, achterin!

U ziet zich daarmee al bij uw neef aankomen zegt u? Met van die hoogdravende vertelsels van eer en deugd, van liefde en leed... We hebben gezien wat al die grote bevlogen verhalen in de twintigste eeuw hebben aangericht, zegt u, en neef N. heeft er zijn buik ook al van vol; hij heeft er genoeg van in vuur en vlam te worden gezet voor idealen die allang ten grave gedragen zijn. Hij wil sneller profijt van zijn lezen, instantbevrediging, hij wil niet opgescheept worden met concepten waar lezers generaties lang op moeten kauwen voor ze het begrijpen.

Goed, als die u dan te groots en meeslepend zijn, ook Nederlandse schrijvers kunnen er soms mee door. Probeert u eens een filosofisch boekje van Doorman of Heijne, hier links halverwege. Alleraardigst en scherpzinnig. Het geeft uw neef op zijn minst het idee dat er meer is dan het ego van omhooggejubelde pulpschrijvers. Het zijn bijdragen, hoe klein ook, tot een frisse manier van denken die hem mogelijkerwijs uittilt boven het niveau van de navelstarende rest.

Wat u dŠŠr oppakt, ach, dat is precies waar ik voor waarschuw. Dat is ook zoín exhibitionist met de pen... Ik begrijp het, u heeft uw keus gemaakt, u moet het zelf maar weten. Het is uw neef. Nog een ding: als over tien, twintig jaar het stof van de euforie is gaan liggen, zal duidelijk worden in hoe weinig woorden we deze stroom boeken kunnen afdoen: als gezwets. Zeg niet dat u niet gewaarschuwd bent.

Rinus VermuŽ is filosoof en biologisch akkerbouwer te Luttelgeest

44

Rinus VermuŽ