Moralisme

door Rinus Vermuë

(1 februari 2005)

Vrouw rijdt tasjesdief dood. Reactie op de radio van een minderbegaafde luisteraar: net goed. Reactie van dito begaafde Wilders: hij is schuldig, niet zij. Reactie van dito minister: als hij niet een tasje had gestolen, dan had hij nog geleefd.

plaatje De reacties zijn zo heftig en dom dat het me erg doet denken aan de sentimenten uit een land waar de doodstraf geldt. Zijn we eigenlijk nog wel EU-waardig?

En dan Wilders’ toevoeging dat alle criminele Marokkanen het land uitmoeten. Voor dat kleuterachtige opportunisme werd een klasgenootje vroeger de hele verdere lagere school bestraft met nul vriendjes, nu krijgt ie 15 kamerzetels. Waar is het moderne rechtsdenken gebleven? James Kennedy dacht dat het laatste openbare volksgericht in 1961 te Staphorst had plaatsgevonden, maar het kan dus nog veel bergafwaartser. We zetten ze niet meer op de wagen, zoals toen, we willen ze er wel onder gooien!

En dan te bedenken dat heilige boontjes hier van nature niet dik gezaaid zijn. Ik rijd wel eens over de snelweg naar Amsterdam en wat ik aan wit mannelijk dominant schorremorrie langs zie vliegen is zowel letterlijk als figuurlijk niet bij te houden. En wat ik, in Armageddon aangekomen, door rood zie fietsen is ook allemaal even wit en autochtoon. Ja, zult u zeggen, die donkere medelanders zaten allemaal als zwartrijders in de metro, die konden niet eens door rood rijden. Zo sneren we elkaar de modder in.

Ik kan er wel iets van begrijpen, ik ben ook wel eens een splinter uit iemands oog aan het trekken, terwijl er een balk in mijn eigen oog zit waar Oisterwijk een jaar van kan zagen. Toch deed de haast waarmee zovelen de eerste steen wilden gooien mij griezelen. ’s Lands verontwaardiging steeg nog verder toen jonge Marokkanen op tv zeiden geen punt te maken van een diefstalletje. ‘Iedereen doet het!’ zeiden ze, en je zag ze denken aan Cor Boonstra, Bram Peper en Erik de Vlieger. En had zelfs Balkenende geen kleurpotlood gejat?

Welk probleem hebben we hier te pakken? Het probleem is niet dat ‘zij’ tuig zijn en ‘wij’ brandschoon. Ook niet dat iedereen wel eens fouten maakt. Ik denk dat er enerzijds een gebrek en anderzijds een teveel aan logica is. Mensen die schreeuwen dat die mevrouw onschuldig is, doen dat omdat ze een vaag gevoel hebben dat het klopt wat ze schreeuwen. Ze hoeven hun kreten kennelijk niet te beredeneren want ‘wij’ kunnen lezen en schrijven met vage noties als ‘noodweerexces’.

Maar ‘zij’ herkennen alleen de dubbele signalen, dwz dat zij in de beklaagdenbank komen, terwijl wij ermee weg komen. Ze zien qua argumentatie geen verschil tussen de premisse ‘als hij niet een tasje had gestolen, dan had hij nog geleefd’ en ‘als hij moslims geen geitenneukers had genoemd, dan had hij nog geleefd’. En argumentatief is dat verschil er ook niet. Het is bij allebei: als niet-a, dan b. Ministers die dat niet door hebben, moeten bij nog eens zo’n gebeurtenis zwijgplicht opgelegd krijgen.

Er is m.i. een logische leemte in de rechtsopvatting. Dan nu de oplossing. Om van de logische leemte af te komen, zijn twee dingen hard nodig: ten eerste een openbare rechtzaak tegen die mevrouw wegens doodslag. Misschien/waarschijnlijk zal ze worden vrijgesproken vanwege proportioneel geweld, maar dan is de rechterlijke argumentatie in ieder geval publiek beschikbaar en kan iedereen volgen hoe het hier in Nederland werkt.

Ten tweede is een logische integratie hard nodig en dat lukt alleen via werk. Via je werk leer je al die verborgen premissen kennen waar elk land zo rijk aan is. En dan besef je misschien ook waar die verschillen, die er argumentatief niet zijn maar inhoudelijk natuurlijk wel, op gebaseerd zijn. Met kreten wordt de leemte niet overbrugd.

Rinus Vermuë is filosoof en biologisch akkerbouwer te Luttelgeest

43

Rinus Vermuë