Tijdreizen in de grot
Virtualiteit en lichamelijkheid van panorama tot CAVE

Elke Müller

Filosofie begint in de grot. Filosofe Elke Müller geeft een opmerkelijke en verrassende wending aan dit aloude inzicht. Haar onderzoek naar lichamelijke ervaring in virtuele omgevingen begint bij hedendaagse discussies en ontwikkelingen in nieuwe media, maar leidt in meerdere opzichten 'terug naar de grot'.

Zij betoogt dat hedendaagse virtuele werelden, zoals computerspellen en kunstzinnige installaties, niet van lichamelijkheid ontdaan zijn, maar juist kunnen bijdragen aan de emancipatie van het lichaam. De apotheose hiervan vormt de geavanceerde virtuele omgeving van de CAVE, een 'hypergrot' waarin men letterlijk aan den lijve ondervindt hoezeer de ervaring van de werkelijkheid lichamelijk wordt bepaald.

Contra de steriele tweedeling tussen technofobe filosofie die virtuele werelden als vervreemdend stigmatiseert en technofiele opvattingen die deze juist als bevrijdend toejuichen, beschrijft de auteur vanuit fenomenologisch perspectief de complexe historische ontwikkeling die het lichaam in interactie met oude en nieuwe media heeft doorgemaakt. Op even aansprekende als vernieuwende wijze laat zij zien hoe de inlijving van deze media steeds opnieuw door zowel kunst, technologie als tal van andere praktijken wordt bemiddeld. In die geschiedenissen blijken uiteenlopende fenomenen zoals panorama's, films, amusementsparken, computergames, Google Earth en psychiatrische aandoeningen fenomenologisch met elkaar te zijn verbonden.

Verschillende casestudies demonstreren op beeldende wijze hoe technologieën en media een aanslag plegen op het lichaam, en hoe dit leidt tot collectieve verschijnselen van decentrering, een gedeeld gevoel tijdelijk uit het lood te zijn geslagen. Het wordt duidelijk hoe technologisch bemiddelde decentrering zich in pathologische vorm kan manifesteren in het verschijnsel modeziekte en hoe virtuele omgevingen anderzijds kunnen bijdragen aan herstel, ofwel recentrering. Decentrering en recentrering blijken een lange geschiedenis te hebben: onze hedendaagse ervaring in de CAVE is fenomenologisch en cultuurhistorisch verbonden met het 'virtuele theater' van Plato's grot en met nog vroegere sjamanistische grotrituelen. Door deze virtuele herschepping van klassieke grotervaringen kan de CAVE bijdragen aan de recentrering van de gedecentreerde moderne mens. Deze 'emancipatie van het lichaamsubject' complementeert volgens de schrijfster het eenzijdige emancipatie-ideaal van de Verlichting, waarin voornamelijk de ontwikkeling van de geest en de ratio voorop staan.

Door de brede thematiek en de originele benadering zal dit boek niet alleen diegenen aanspreken die actief zijn op het gebied van filosofie en nieuwe media, maar ook psychiaters, cultuurhistorici, gameontwerpers, ingenieurs en kunstenaars tot nieuwe inzichten inspireren.

963

Tijdreizen in de grot

Tijdreizen in de grot
Virtualiteit en lichamelijkheid van panorama tot CAVE

Elke Müller

 

apr 2009, Klement/Pelckmans
ISBN: 9789086870431
568 pagina's, Paperback