Macht en Verzet
Het subject in het denken van Michel Foucault

Rob Devos

Michel Foucault is bekend geworden als de filosoof die 'de dood van de mens' proclameerde. Hij wilde afrekenen met het humanisme dat het denken na de Tweede Wereldoorlog domineerde en waar Jean-Paul Sartre model voor stond. Door die breuk creëerde hij echter de ruimte om de historische wording van het moderne subject te bestuderen en zijn actuele plaats ter discussie te stellen.

Foucaults 'archeologie' van de jaren zestig analyseert de subjectiviteit in haar relatie tot de opkomst van het menswetenschappelijke weten. In de 'genealogie' van de jaren zeventig neemt zijn werk een politieke wending en beschrijft hij de subjectiviteit op als het product van de disciplinerende macht. In zijn latere werk van de jaren tachtig betrekt Foucault een nieuwe dimensie in de subjectconstitutie. Hij onderzoekt in de antieke ethiek, die hij typeert als een bestaansesthetica, de denkvormen en activiteiten waardoor de individuen zichzelf vormen tot ethische subjecten.

De auteur betoogt in dit boek dat deze verschuiving naar de bestaanstechnieken méér is dan een derde dimensie van de subjectvorming. Foucault is genoodzaakt rechtstreeks te focussen op de subjectiviteit als de inzet en het doelwit van de macht. De herderlijke macht van het vroege christendom, die doorwerkt in de moderne verzorgingsstaat, is onmiddellijk gericht op de productie van subjectiviteit. Het gaat er daarbij vooral om hoe deze macht werkt, hoe ze in het bestuur en het sturen van gedragingen gestalte krijgt en hoe daarin de vrijheid van ieder subject voorondersteld is. Foucault kan daardoor de inzet van het verzet bepalen als de creatie van nieuwe vormen van subjectiviteit. De kritische functie van de intellectueel is voor Foucault uiteindelijk het spreken van waarheid.

Vaak wordt Foucault op één lijn geplaatst met de structuralisten, of met poststructuralistische denkers. Voor Devos zijn het echter vooral Foucaults onvervreemdbare eigenheid, zijn bijzondere stijl van filosoferen, zijn grote aandacht voor de praktische politieke en morele consequenties van het denken en niet in de laatste plaats zijn prachtige stijl die zijn werk ook voor hedendaagse lezers zo aantrekkelijk en betekenisvol maken.

951

Macht en Verzet

Macht en Verzet
Het subject in het denken van Michel Foucault

Rob Devos

 

jan 2006, Klement/Pelckmans
ISBN: 9789077070604
160 pagina's, Paperback