Clio's kerstening
Pedagogische literatuurkritiek van Plato tot Luther

Guido Everts

Waardoor is het pedagogische verhaal zijn centrale positie in het onderwijs kwijt geraakt? Door alle eeuwen heen heeft een vaststaande reeks verhalen over historische of mythologische helden ertoe gediend om kinderen in te leiden in de hoofdzaken van hun cultuur. In standaardwerken van grote denkers als Plato, Aristoteles, Augustinus, Erasmus, Luther, Comenius en Rousseau vonden we commentaren op het pedagogische verhaal die vaak eeuwenlang gezaghebbend zijn geweest. In de secundaire literatuur van onze tijd echter krijgen de betreffende passages weinig, soms geen enkele aandacht.

Met Plato's bekende verbanning van de dichters heeft een pedagogische literatuurkritiek een aanvang genomen die in zijn historische consequenties nog weinig onderzocht is. Om die reden heeft deze studie tot opmerkelijke resultaten kunnen leiden. De veroordeling van de dichtkunst, die traditioneel op Plato wordt teruggevoerd, dient voor een belangrijker deel te worden teruggevoerd op Augustinus. Een nog niet eerder geanalyseerde Belijdenissen-passage staat model voor de Augustijnse afwijzing die door de eeuwen heen gedomineerd heeft. Zowel in als na de Middeleeuwen blijkt de invloed van Augustinus (veel meer dan die van Plato) op de afwijzing van pedagogische verhalen toonaangevend. De religieus gemotiveerde afwijzing die bij Rousseau te vinden is, zo wordt in het laatste hoofdstuk gespeculeerd, is eveneens op Augustinus terug te voeren.

Het huidige canondebat kan met deze kennis over zijn voorgeschiedenis zijn voordeel doen. Deelnemers aan het debat wijten de teruggang van de belangstelling voor een standaardliteratuurlijst aan gebeurtenissen van betrekkelijk recente datum. Zoals de jaren zestig van de vorige eeuw. Bekijkt men de geschiedenis van de kritiek op het pedagogische verhaal nader, dan blijkt deze stelling moeilijk houdbaar. De stem van Clio, de 'roemende' of de 'roem toezingende' zuster van de negen Muzen, heeft in een eeuwenlang proces van kerstening veel van haar krachten ingeboet.


'Clio's kerstening gaat over het verhaal als pedagogisch medium; de vorm, inhoud, het gebruik en de morele betekenis ervan. Guido Everts beschrijft de veranderende opvattingen over dit pedagogisch medium in de voor-moderne tijd, vanaf de Grieken tot en met de renaissance.
Maar in plaats van de huidige discussie erover in kaart te brengen, gaat hij terug in de tijd. Daarmee maakte hij zijn proefschrift tot een onderzoek naar de grondslagen van de huidige neergang van het verhaal als pedagogisch medium.
[...]
Everts heeft een breed proefschrift geschreven. In minder dan 250 bladzijden geeft hij een beeld van hoe men tussen 400 voor Christus tot 1550, resp. 1800 over het verhaal als pedagogisch medium dacht. Daarbij heeft ij oorspronkelijke bronnen geraadpleegd maar ook secundaire literatuur. Dat maakt het proefschrift tot boeiende literatuur."
- Wouter Pols in: Kleio (tijdschrift van de vereniging van docenten in geschiedenis en staatsinrichting in Nederland), jrg.48, nr.1 (februari 2007)

585

Clio's kerstening

Clio's kerstening
Pedagogische literatuurkritiek van Plato tot Luther

Guido Everts

 

2005, Uitgeverij Damon
ISBN: 9789055736607
332 pagina's, Paperback