De kop van de bromvlieg
Een metabletische gevalsstudie

J.H. van den Berg

Tussen wetenschap en alledaagse ervaring is sedert de achttiende eeuw een afstand ontstaan. Deze afstand is de uitkomst van de strijd tegen het wonderbaarlijke -- een steeds weer terugkerend thema in het metabletische werk van Van den Berg.

De verkilling van de wetenschappelijke subjectiviteit was een voorwaarde voor wetenschappelijkheid. Emotie hindert de wetenschappelijke observatie. Verklaren vereist de uitschakeling van de emotie, iets wat voor de hedendaagse wetenschapper vanzelfsprekend is. De Franse natuuronderzoeker Réaumur had daarentegen nog een uitvoerig betoog nodig om uit te leggen waarom hij de emotie van verbazing afwees, toen hij rond 1740 zijn twaalf delen over de insecten publiceerde. Wat Réaumur uiteindelijk wil uitschakelen,is de menselijke aanwezigheid of betrokkenheid.

Toch, zo benadrukt Van den Berg, verdwijnt de emotionaliteit niet door intellectuele ascese van de onderzoeker. Integendeel, zij zoekt haar toevlucht elders, om precies te zijn in de poëzie, die rond 1740 juist gevoeliger wordt. Réaumur kon de eerste koele entomoloog zijn, omdat gevoeligheid de poëzie ging domineren. Wat uit het studiemateriaal van de entomoloog verdwijnt, krijgt in de poëzie voortaan alle aandacht.

Het zou niettemin onjuist zijn de `verplaatsing' van de emotie van de natuurwetenschappen naar de schone letteren op te vatten als een relatie van oorzaak en gevolg. Natuurwetenschappen en schone letteren veranderen beide, nauwkeurig synchroon, te weten in 1740. Gelijktijdig daarmee zijn meer synchronismen aan te wijzen -- die in dit boek summier aan de orde komen. Aan het einde spreekt Van den Berg de verwachting uit dat het in de toekomst mogelijk moet zijn de intellectuele ascese te verzachten zonder de nauwkeurigheid die wetenschappelijk onderzoek vereist, prijs te geven.

In De kop van de bromvlieg demonstreert Van den Berg in een notendop zijn metabletische benadering in een taal die even helder als kwiek is.

289

De kop van de bromvlieg

De kop van de bromvlieg
Een metabletische gevalsstudie

J.H. van den Berg
(Met een inleiding van Hub Zwart)

 

2001, Uitgeverij Sun
ISBN: 9789058750105
64 pagina's, Paperback