Nietzsches weerklank in nazi-Duitsland

Jaap Hagen

Hitler noemde Friedrich Nietzsche (1844-1900) de belangrijkste filosoof voor het nazisme. Nietzsche was weliswaar niet meer geheel 'modern', maar in de nieuwe behoeften van de tijd zou Alfred Rosenberg, de supervisor van de nazi-ideologie, moeten voorzien.

Op zijn beurt stelde Rosenberg dat het nationaal-socialisme 'levenskrachtig' kon aanknopen bij Nietzsche. Na de oorlog en de denazificatie werd het leggen van verbanden tussen Nietzsche en het nazisme evenwel doorgaans afgedaan als 'oppervlakkig' of 'misbruik' van zijn filosofie. Hieraan ligt onder andere ten grondslag de poging een markant vertegenwoordiger van de Duitse cultuur te redden van belastende associaties. Interpretaties die ontkennen dat Nietzsche in bepaalde opzichten vooruitliep op het nazisme zijn echter tendentieus, omdat hiertoe systematisch teksten worden genegeerd. Tot nu toe is nooit systematisch onderzocht waarop de nazi's zich precies beriepen in het werk van Nietzsche; - en evenmin hoe zijn interpreten deze erfenis vervolgens wisten weg te poetsen. Citaat uit de wetenschapsbijlage van de NRC: "Geen mens heeft er problemen mee de Franse revolutie te koppelen aan Rousseau of Voltaire, en de Russische aan Marx en Engels. Dan zou de Duitse omwenteling van 1933 uit het filosofische niets komen?"
Politicoloog Jaap Hagen promoveerde op dit confronterende proefschrift aan de Universiteit van Leiden.

184

Nietzsches weerklank in nazi-Duitsland

Nietzsches weerklank in nazi-Duitsland

Jaap Hagen

 

2003, Uitgeverij Aspekt
ISBN: 9789059113374
Ingenaaid