Felix & Sofie op dinsdag 16 februari 2016

Klassieke denkers en de dood

Als er iets onlosmakelijk verbonden is met ons mens-zijn, dan is dat de dood. Want of we het willen of niet, dood gaan we allemaal. We zouden met Heidegger kunnen stellen dat de mens een Sein-zum-Tode is. Maar wat die dood precies behelst, weten we niet. Zodoende fungeert de dood al eeuwenlang als inspiratie voor de meest uiteenlopende voorstellingen: over het bestaan van een hiernamaals met engelen of maagden; over de mogelijkheid van reïncarnatie; over een stille leegte van het het niets…

Zo divers als onze voorstellingen zijn, zo divers waren ze ook al ten tijde van de klassieke oudheid. In de 7e eeuw v.Chr. verbleven zielen in de Hades en kon Odysseus met de ziel van Achilles praten tijdens zijn verblijf in de onderwereld. Pythagoras flirtte met het idee van reïncarnatie en Plato geloofde zelfs stellig hierin. In het laatste hoofdstuk van zijn Symposium beschrijft hij zelfs hoe mensen voor een nieuw leven kunnen kiezen. Als filosoof hoef je daarom de dood niet te vrezen: na een juist geleefd leven zal je de juiste keuze maken voor het volgende leven – iets dat door Socrates belichaamd werd toen hij in alle rust de gifbeker dronk.

Niet alle klassieke denkers gaan uit van het voortbestaan van de ziel. Aristoteles beschrijft met zijn wetenschappelijke wereldbeeld hoe een lijk een zielloos lichaam is: materie zonder vorm. In dezelfde lijn is ook Epicurus ervan overtuigd dat lichaam en ziel bestaan uit atomen die uit elkaar vallen zodra de mens sterft. Epicurus meent hierdoor dat we de dood niet hoeven te vrezen.

Geen angst hebben voor de dood, is dat zo eenvoudig?

René den Ouden trapt de avond af met een persoonlijke column over angst voor de dood. Daarna geven filosofen en classici Charles Hupperts en Teun Tieleman ons duiding om het klassieke schisma in het denken over de dood te begrijpen – of de ziel zal voortbestaan ofwel oplossen na de dood. Heeft dit schisma bijvoorbeeld te maken met het dualisme van lichaam en geest of speelt er meer? Wat betekenen deze visies voor onze voorstellingen over de dood vandaag de dag? Blijven we terecht in het duister tasten als het de dood betreft? Of kunnen we nog iets met klassieke percepties van de dood?

Programma:

20.00: Introductie 


20.05: Column van René den Ouden 

20.15: Lezing Charles Hupperts 

20.40: Lezing Teun Tieleman 


21.00: Pauze 


21.15: Panelgesprek
22.00: Nagesprek aan de bar

Over de Sprekers:

Charles Hupperts is antiek filosoof en werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in maart 2000 aan de Universiteit van Amsterdam op het proefschrift Eros dikaios: de juiste vorm van liefde. Hupperts heeft verschillende publicaties over de klassieke oudheid op zijn naam staan waaronder De macht van Eros en vertaalde klassieke auteurs zoals Aristoteles en zijn Ethica Nicomachea. Ook is hij docent klassieke talen en schreef in hij veel lesmethodes voor Grieks en Latijn.

Teun Tieleman studeerde klassieke taal- en letterkunde en filosofie aan de Universiteit Utrecht. Hij promoveerde daar cum laude (mei 1992). Na periodes in Cambridge, Nijmegen en in het voortgezet onderwijs keerde hij in 2001 terug naar het Utrechtse departement Wijsbegeerte. Sindsdien was hij ook gastonderzoeker en -docent aan UCLA in de VS en de Staatsuniversiteit van Novosibirsk, Siberië. Het onderzoek van Teun Tieleman richt zich op de wisselwerkingen tussen filosofie en wetenschap in de klassieke Oudheid, Galenus van Pergamum en zijn invloed, het Stoïcisme en theorieën van de emotie, alsmede de wijze waarop filosofie in de Grieks-Romeinse wereld werd overgeleverd en onderwezen. Hij publiceerde onder meer Galen and Chrysippus on the Soul. Argument and Refutation in the De Placitis II-III (1996) en The Letter of Mara bar Sarapion in Context (2012).

Moderatie: Eveline Groot

 



Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door haar donateurs, de uitgeverijen BoomSUN en Ambo Anthos, en de Universiteit van Amsterdam. | Contactgegevens