Felix & Sofie op dinsdag 15 mei 2018

Psychoanalyse op drift

Je bent verslaafd aan een sigaret, omdat je te weinig borstvoeding hebt gehad tijdens de orale fase; we houden van geld, omdat dit onze omgang met uitwerpselen in de anale fase op een beschaafde manier heeft kunnen vervangen; en hevige vormen van agressie komen bovendrijven door complexe haat-liefdeverhoudingen met je vader. Door zeer diep te graven in de opvoedings- en beschavingsprocessen van het kind, konden Freud en andere psychoanalytici tot dit soort bijzondere verklaringen van allerlei psychische en lichamelijke neigingen komen.

Deze klinken ons tegenwoordig vreemd in de oren. We kunnen stellen dat de psychoanalyse een zware periode achter de rug heeft. Vanuit de positivistische wetenschapsbenadering werd de psychoanalyse gebrekkige falsifieerbaarheid en onvoldoende empirisch bewijs voor haar benaderingen verweten. Daar kwam nog eens bij dat de analyticus een te autoritaire positie zou bekleden. Zelfs binnen de continentale filosofie werd Freudís cruciale oedipuscomplex zwaar bekritiseerd. Deleuze en Guattariís titel Anti-Oedipe (1972) spreekt wat dat betreft boekdelen.

Freud was natuurlijk de meest centrale grondlegger van de psychoanalyse. Zijn theorieŽn over levensenergie (ook wel bekend als het libido) van het onbewuste Es en de verwerking daarvan via het Ich en het ‹ber-Ich bleken cruciaal voor de psychologie, de psychotherapie en zelfs voor de kunst. Maar ook in de traditie van de filosofie kan Freud absoluut niet genegeerd worden. Niet voor niets werd Freud door Ricoeur in ťťn adem genoemd met Nietzsche en Marx, als een van de drie Ďmasters of suspicioní. Bovendien heeft de psychoanalyse enorme invloed gehad op allerlei kritische theoretici, waaronder Horkheimer, Marcuse, Fromm en Althusser.

Ondanks alle kritiek lijkt het erop dat de psychoanalyse toch stand heeft weten te houden. Populaire denkers aan allerlei zijden van het spectrum grijpen er nog flink op terug. Denk bijvoorbeeld aan Zizek, die vrijwel geen standpunt kan innemen zonder ook maar even naar Lacan te referen. Of iemand als Peterson, die claimt een volgeling van Jung te zijn. Ook door het oedipuscomplex van haar dominante troon te stoten, lijken er nieuwe mogelijkheden te ontstaan voor de psychoanalyse, zowel intern als binnen vele andere theoretische velden.

Wat is er precies overgebleven van de psychoanalyse? Wat hebben we ervan geleerd? En wat kunnen we er nog mee? Op deze avond van Felix & Sofie zullen we de contemporaine theoretische en filosofische status van de psychoanalyse onder de loep nemen en bovendien onderzoeken hoe haar relevantie eruitziet in de context van maatschappijkritische debatten.

Voertaal Nederlands

Programma

20.00 Inleiding Floris van der Burg
20.10 Lezing Arthur Eaton
20.30 Lezing Wouter Gomperts

20.50 PAUZE

21.05 Lezing Ruud Welten
21.25 Panelgesprek o.l.v. Floris van der Burg en Kamiel Feiertag

Sprekers

Arthur Eaton behaalde zijn Bachelor Wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam en een Master of Science in Theoretical Psychoanalytic Studies aan University College London. Hij promoveerde aan hetzelfde instituut met een onderzoek over de toepassing van psychoanalytische theorieŽn in de geschiedschrijving: de psychohistorie. Hij publiceert met regelmaat in onder andere de Groene Amsterdammer, De Fusie en De Nederlandse Boekengids.

Wouter Gomperts is klinisch psycholoog en psychoanalyticus en heeft een eigen praktijk. Daarnaast publiceert hij over (transculturele) psychoanalyse, en onderwerpen op het breukvlak van psychologie en sociologie. Hij publiceerde Psychoanalyse in vogelvlucht en binnenkort volgt De kleine Freud: zijn psychoanalytische theorie samengevat. In het verleden doceerde hij psychoanalyse aan de programmagroep Klinische Psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Verder is hij actief bij tal van psychoanalytische verenigingen en instituten.

Ruud Welten is bijzonder hoogleraar bij de Faculteit der Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam en universitair hoofddocent bij Tilburg University. Daarnaast richt hij zich vanuit de Stichting Thomas More op 'Hedendaagse benadering van de menselijke subjectiviteit' en is hij voorzitter van het bestuur van het Gezelschap voor Fenomenologische Wijsbegeerte. Hij doet onderzoek naar postmoderne perspectieven op religie, filosofie en kunst, trauma en herinnering, existentialisme en christendom en anarchie, waarvoor hij te rade gaat bij Levinas, Sartre, Henry, Lacan, Camus, Freud en vele anderen.

Programma en moderatie: Kamiel Feiertag en Floris van der Burg

 



Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door haar donateurs, de uitgeverijen BoomSUN en Ambo Anthos, en de Universiteit van Amsterdam. | Contactgegevens