Felix & Sofie op dinsdag 19 september 2017

Waar blijft de beschaving?

Laten we er, zoals ons Hollanders betaamt, geen doekjes om winden: we zijn er niet beschaafder op geworden. Hoeveel technologische, economische of wetenschappelijke vooruitgang we ook boeken, de Westerling is niet gracieuzer, gastvrijer en ook niet, zie menig hersenloos ge-twitter, intelligenter of empathischer op geworden.

Reiziger en politiek filosoof Evert van der Zweerde worstelt met de lompheid en 'dikke ikken' in ons land. Tijdens zijn reizen kwam hij in aanraking met uiteenlopende culturen, van de Russische tot de Japanse, en schreef daarover zijn laatste boek Over Grenzen. Van der Zweerde werpt de vraag op of wij zelf eigenlijk niet 'gek' zijn, in plaats van de rest.

Zijn wij zo 'lomp' geworden vanwege onze enorme welvaart, waardoor we losgezongen zijn van wereldse problemen? Of is het de individualisering die een ieder-voor-zich cultuur creëert? Zouden het boosdoeners als het neoliberalisme zijn, waardoor we alleen nog maar consumenten zijn, stuurbare hulzen die ten prooi liggen aan marketeers?

Thierry Baudet gaf onlangs een impuls aan dit debat door het ‘cultuurmarxisme’ als oorzaak van de teloorgang van de Europese beschaving aan te wijzen. Het cultuurmarxisme, - voortgekomen uit het denken van Gramsci, Adorno en Benjamin - zou onze christelijke waarden ondermijnen volgens deze uit Amerika overgewaaide alt-right-fähige opvatting. Adorno meende juist dat mediagebruik en consumentisme ons bestaan 'zielloos' maakt. Maar wat de oorzaak ook mag zijn, de belangrijkste vraag is: hoe veranderen we het?

Hoe lastig het is onze Hollandse lompheid te boven te komen, illustreert Van der Zweerde met een Russisch gezegde: 'van een tropisch aquarium kan je vrij eenvoudig een pan vissoep maken, van een pan vissoep daarentegen...'. Tijdens de eerste editie van Felix & Sofie dit seizoen onderzoeken we de staat van onze culturele identiteit, en vragen we ons af hoe we van een pan vissoep weer een tropisch aquarium kunnen maken.

Over de sprekers

Evert van der Zweerde is hoogleraar Sociale en politieke filosofie aan de Radboud Universiteit. Hij maakte voor zijn onderzoek verschillende reizen voor congressen en werkbezoeken en schreef hierover Over grenzen. Van der Zweerde houdt zich als politiek filosoof vooral bezig met burgerschap en ideologie.

Noortje de Leij studeerde kunstgeschiedenis en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en The New School in New York. Momenteel is ze als promovendus verbonden aan de UvA, waar ze een dissertatie schrijft over de relatie tussen kunst en sociale kritiek.

Merijn Oudenampsen is socioloog en politicoloog en promoveert aan de Universiteit van Tilburg op de intellectuele achtergrond van de draai naar rechts in de Nederlandse politiek. Hij schrijft regelmatig voor De Groene Amsterdammer en schreef onder meer het boek Power to the People!
UPDATE: helaas heeft Merijn Oudenampsen zich in verband met ziekte af moeten melden voor dit programma.

Moderatie: Lisa Doeland en Sophie van Balen

Programma

20.00 - Inleiding door Sophie van Balen
20.10 - Noortje de Leij over Adorno's cultuurkritiek in Dialectiek van de Verlichting
20.30 - Evert van der Zweerde over beschaving, ontschaving en herschaving

20.50 - Pauze

21.05 - Panelgesprek onder leiding van Lisa Doeland

 



Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door haar donateurs, de uitgeverijen BoomSUN en Ambo Anthos, en de Universiteit van Amsterdam. | Contactgegevens