Felix & Sofie op dinsdag 17 februari 2015

Levensdrift en doodsdrift, Spinoza en Freud

Wat is een mens anders dan een wezen dat steeds vooruit wil, dat het geluk zoekt, dat het maximale uit het leven wil halen? Tegelijkertijd worstelen we met dingen die niet goed voor ons zijn. We roken, we drinken, we eten meer dan goed voor ons is, en wie écht op het randje wil leven gaat bungeejumpen. Hoe verhoudt onze levenslust zich tot onze destructiedrang?

Volgens Sigmund Freud moet de verklaring hiervoor gezocht worden in wat hij ‘doodsdrift’ noemt. De doodsdrift is dat in de mens wat niet op leven uit is en wat tegenstreeft. De Vlaamse psychoanalyticus en filosoof Paul Moyaert schreef er vorig jaar Opboksen tegen het inerte, de doodsdrift bij Freud (2014) over. Moyaert ontwaart in Freuds denken over de doodsdrift een ‘eigenaardige metafysica’ die gebaseerd is ‘op de eenvoudige stelling dat het leven nooit één is met zichzelf en in oorsprong al in conflict is met zichzelf’. Dit conflict verklaart waarom we vaak blijven hangen in dingen die slecht voor ons zijn. Onze herhalingsdrift blijkt vaak sterker dan onze verbeteringszucht.

Benedictus de Spinoza hield er een heel andere metafysica op na. Volgens hem worden alle dingen, de mens incluis, gekenmerkt door ‘conatus’, een ingeboren neiging om te bestaan en te verbeteren. Een wil tot leven dus, een levensdrift. Dit begrip staat centraal in Spinoza, de geest is gewillig maar het vlees is sterk (2008) van filosoof en Spinozakenner Miriam van Reijen. Zij wijst op een spanning tussen Spinoza’s conatus en Freuds doodsdrift, die niet geheel toevallig aan de basis liggen van twee verschillende therapeutische benaderingen, met uiteenlopende doelen en werkwijzen.

Twee verschillende therapieën, twee verschillende metafysica’s. Welke wereld- en mensbeelden gaan hierachter schuil? Zijn ze echt onverenigbaar? En waarin schuilt de therapeutische waarde van filosofie überhaupt?

Programma:

20.00 - 20.10: Inleiding

20.10 - 20.30: Lezing door Paul Moyaert

20.30 - 20.50: Lezing door Miriam van Reijen

21.10 - 22.00 Gesprek met Paul Moyaert en Miriam van Reijen

Moderatie: Kasper Bockweg en Lisa Doeland

Paul Moyaert is hoogleraar Wijsgerige antropologie aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven.  Publicaties van zijn hand zijn onder meer: Ethiek en sublimatie. Over de ethiek van de psychoanalyse van Jacques Lacan (1994), De mateloosheid van het christendom. Over naastenliefde, betekenisincarnatie en mystieke liefde (1998) en Iconen en beeldverering. Godsdienst als symbolische praktijk (2007).

Miriam van Reijen doceerde jarenlang aan verschillende universiteiten en hogescholen. Zij schreef onder meer Filosofie en hulpverlening (1984), en Filosoferen over emoties (1995). In 2008 verscheen haar monografie Spinoza – De geest is gewillig, maar het vlees is sterk en in 2010 promoveerde ze op Het Argentijnse gezicht van Spinoza – Passies en politiek.

 



Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door haar donateurs, de VU Boekhandel, de uitgeverijen BoomSUN en Ambo Anthos, en de Universiteit van Amsterdam. | Contactgegevens