Felix & Sofie op dinsdag 21 juni 2016

Denken over niet-weten

In klassieke prenten wordt onwetendheid verbeeld door een fors, androgyn figuur met een blinddoek om. Van het zicht zijn ontdaan wordt begrepen als en gebrek aan inzicht. En vice versa: onwetendheid wordt begrepen als een vorm van geestelijke blindheid. De blinddoek illustreert eveneens het Westerse epistemologische paradigma waarbinnen waarneming een centrale plaats inneemt en, zo laat de blinddoek zien, kijken wordt geidentificeerd met kennis opdoen. Tijdens de laatste Felix & Sofie van het seizoen onderzoeken we de filosofische relevantie van onwetendheid: wat heeft deze vreemde figuur ons te vertellen?

In de epistemologie wordt onwetendheid begrepen als het ontbreken van kennis. Hedendaagse epistemologen hebben dit klassieke beeld genuanceerd. Zo stelt de Amerikaanse filosoof David Bates dat het begrip ‘error’ een fundamentele rol in de ontstaansgeschiedenis van de Verlichting speelde. Het Tijdperk van de Rede was geobsedeerd door de onvermijdelijkheid van fouten, en menselijke kennis werd op verschillende manieren als een aberratie beschouwd. De Verlichting, zo bezien, legde de basis voor de leer van onwetendheid. Onwetendheid kan dus al het niet-weten zijn (blind zijn), óf het verkeerd-weten (feilbaar zijn). Bovendien zijn niet alle gevallen van een gebrek aan kennis gevallen van onwetendheid. De Griekse sofisten stelden al dat het maatschappelijk domein niet wordt gedomineerd door ware kennis (epistèmè), maar dat de opinies en schijnkennis regeren (doxa). Wat weet ik, als ik al dan niet verkeerd wat weet, van deze heersende schijnkennis? We zitten vast in de grot van onwetendheid.

Maar onwetendheid hoeft geen manco te zijn. Zij heeft een belangrijke verbindende functie in de samenleving. Dit roept de vraag op of onwetendheid wel begrepen moet worden als een gebrek of tekortkoming. Welke waarden en overtuigingen liggen ten grondslag aan klassieke opvattingen over onwetendheid? En wat is de bijdrage van onwetendheid aan onze cultuur en samenleving? Wanneer is onwetendheid moreel laakbaar?

Tijdens de laatste Felix & Sofie van dit seizoen gaan we hierover in gesprek met Rik Peels en Marc Slors, met een column van Khadija al Mourabit.

Programma:

20:00 - Inleiding

20:10 - Lezing Rik Peels
20:35 - Lezing Marc Slors

21:00 - Pauze

21.20 - Column Khadija al Mourabit
21:30 - Panelgesprek

22:00 - Einde

Over de Sprekers:

Rik Peels promoveerde in de filosofie en is postdoc aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zijn onderzoek richt zich op ethiek, religie en epistemologie. In 2013 verscheen zijn boek God Bewijzen bij Uitgeverij Balans.

Marc Slors is hoogleraar cognitiefilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zijn onderzoek richt zich op persoonlijke identiteit, cultuur en cognitie, bewustzijn en vrije wil. In 2012 publiceerde hij bij Uitgeverij Boom het boek Dat had je gedacht!

Khadija al Mourabit studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en rondt momenteel haar studie Brein & Cognitie af. Daarnaast werkt zij aan een documentaire over vrouwenrechten en emancipatie in Nederland en de Rif in Marokko.

Moderatie: Patricia de Vries

 



Felix & Sofie is een initiatief van de Stichting An Sich, en wordt inhoudelijk en financieel ondersteund door haar donateurs, de uitgeverijen BoomSUN en Ambo Anthos, en de Universiteit van Amsterdam. | Contactgegevens